<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0253"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 253 圆觉经夹颂集解讲義</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 253 圆觉经夹颂集解讲義</title> <author>宋 周琪述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>12卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">253</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经夹颂集解讲義</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00224"> <charName>CBETA CHARACTER CB00224</charName> <mapping cb:dec="983264" type="PUA">U+F00E0</mapping> <mapping type="unicode">U+2DE73</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*梨]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00764"> <charName>CBETA CHARACTER CB00764</charName> <mapping cb:dec="983804" type="PUA">U+F02FC</mapping> <mapping type="unicode">U+35DB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>笑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[口*笑]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00993"> <charName>CBETA CHARACTER CB00993</charName> <mapping cb:dec="984033" type="PUA">U+F03E1</mapping> <mapping type="unicode">U+29B0A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>发</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08764"> <charName>CBETA CHARACTER CB08764</charName> <mapping cb:dec="991804" type="PUA">U+F223C</mapping> <mapping type="unicode">U+3761</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+取]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15072"> <charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName> <mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17521"> <charName>CBETA CHARACTER CB17521</charName> <mapping cb:dec="1000561" type="PUA">U+F4471</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[车*发]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:10"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0238a" n="0238a"/> <lb ed="X" n="0238a01"/> <lb ed="X" n="0238a02"/> <lb ed="X" n="0238a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 253-A</cb:mulu><head>No. 253-A</head> <lb ed="X" n="0238a04"/><lb ed="R087" n="0721a01"/><p xml:id="pX10p0238a0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0238001" n="0238001"/>光严住持，是谓众生淸净觉地。这一段话，直指後学 <lb ed="X" n="0238a05"/><lb ed="R087" n="0721a02"/>路头，十分径捷。盖不入大光明藏，不得淸净觉地。未 <lb ed="X" n="0238a06"/><lb ed="R087" n="0721a03"/>到淸净觉地，不为大圆满。此圆则明，明则觉之本旨 <lb ed="X" n="0238a07"/><lb ed="R087" n="0721a04"/>也。矧大疏略疏，大钞少钞，总而计之，奚翅数万言。横 <lb ed="X" n="0238a08"/><lb ed="R087" n="0721a05"/>说竖说，总在圆觉圈裡，要人各自识破。或者字字钻 <lb ed="X" n="0238a09"/><lb ed="R087" n="0721a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0238a0901" n="0238a0901"/><anchor xml:id="beg0238a0901" n="0238a0901"/>刺<anchor xml:id="end0238a0901"/>，不寻的当，随前人脚後跟，<anchor xml:id="nkr_note_add_0238a0902" n="0238a0902"/><anchor xml:id="beg0238a0902" n="0238a0902"/>已<anchor xml:id="end0238a0902"/>落第二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238002" n="0238002"/>谊。是终日圆 <lb ed="X" n="0238a10"/><lb ed="R087" n="0721a07"/>觉，而未尝圆觉久，况依幻而说觉者乎。琪夙耽是经， <lb ed="X" n="0238a11"/><lb ed="R087" n="0721a08"/>遍阅诸疏，偶因糟粕，忽悟醇醲。敬以 孝宗皇帝 <lb ed="X" n="0238a12"/><lb ed="R087" n="0721a09"/>御註，及众大知识讲義颂偈，章分类附，用锓诸梓，愿 <lb ed="X" n="0238a13"/><lb ed="R087" n="0721a10"/>与 诸高德共之。如大海水，随意斟酌，无不淸凉。如 <lb ed="X" n="0238a14"/><lb ed="R087" n="0721a11"/>恒河沙，随意取捨，无不具足。读卷未终，便即感悟，固 <lb ed="X" n="0238a15"/><lb ed="R087" n="0721a12"/>自有顿機者。若曰捨筌而得鱼，则是犹幻翳，妄见空 <lb ed="X" n="0238a16"/><lb ed="R087" n="0721a13"/>华。必欲刻舟而求剑，则有照有觉，俱名障碍。今日对 <lb ed="X" n="0238a17"/><lb ed="R087" n="0721a14"/>面说破，轮转生死，故曰无明。若无轮转，方始是觉。休 <lb ed="X" n="0238a18"/><lb ed="R087" n="0721a15"/>将萤火烧须弥，要得针芒凑芥子。</p> <lb ed="X" n="0238a19"/><lb ed="R087" n="0721a16"/><p xml:id="pX10p0238a1901">时 <lb ed="X" n="0238a20" type="honorific"/><lb ed="R087" n="0721a17"/>淳祐六年丙午腊月辛丑旦日丙戌觉如周琪序</p></cb:div> <lb ed="X" n="0238a21"/> <lb ed="X" n="0238a22"/> <lb ed="X" n="0238a23"/> <lb ed="X" n="0238a24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0238b" n="0238b"/> <lb ed="X" n="0238b01"/> <lb ed="X" n="0238b02"/> <lb ed="X" n="0238b03"/> <lb ed="X" n="0238b04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 253-B 十二章来意</cb:mulu><head>No. 253-B <lb ed="X" n="0238b05"/><lb ed="R087" n="0721b01"/> <anchor xml:id="nkr_note_orig_0238003" n="0238003"/>十二章来意。</head> <lb ed="X" n="0238b06"/> <lb ed="X" n="0238b07"/><lb ed="R087" n="0721b02"/><p xml:id="pX10p0238b0701">文殊章。顿悟本有圆觉妙心，本无无明生死，方名信 <lb ed="X" n="0238b08"/><lb ed="R087" n="0721b03"/>解，成发起因。普贤章。以悟修之理难明，故须征释，令 <lb ed="X" n="0238b09"/><lb ed="R087" n="0721b04"/>解用心。普眼章。开示身心无性二空，理显根尘诸法， <lb ed="X" n="0238b10"/><lb ed="R087" n="0721b05"/>普净普遍，见境同<persName>佛</persName>。金刚藏章。令深悟轮迴，分别邪 <lb ed="X" n="0238b11"/><lb ed="R087" n="0721b06"/>正，故乃征释。弥勒章。穷辗转根元，推差别种姓，令断 <lb ed="X" n="0238b12"/><lb ed="R087" n="0721b07"/>贪爱。淸净慧章。<anchor xml:id="nkr_note_add_0238b1201" n="0238b1201"/><anchor xml:id="beg0238b1201" n="0238b1201"/>已<anchor xml:id="end0238b1201"/>知圆觉染净无殊，辨随顺修证。威 <lb ed="X" n="0238b13"/><lb ed="R087" n="0721b08"/>德自在章。众生根性不同，烦恼厚薄不等，立三观门， <lb ed="X" n="0238b14"/><lb ed="R087" n="0721b09"/>随根趣入。辨音章。就前三观，示观网交罗，随宜各契。 <lb ed="X" n="0238b15"/><lb ed="R087" n="0721b10"/>净诸业障章。约计深浅，分我四相，若除我执，便是圆 <lb ed="X" n="0238b16"/><lb ed="R087" n="0721b11"/>觉。普觉章。由前除障修习用意，依善知识，免溺四病， <lb ed="X" n="0238b17"/><lb ed="R087" n="0721b12"/>及诸细惑。圆觉章。道场克期，加功用行，以求证入上 <lb ed="X" n="0238b18"/><lb ed="R087" n="0721b13"/>中下根，普归圆觉。贤善首章。正宗之法，法義<anchor xml:id="nkr_note_add_0238b1801" n="0238b1801"/><anchor xml:id="beg0238b1801" n="0238b1801"/>已<anchor xml:id="end0238b1801"/>周，欲 <lb ed="X" n="0238b19"/><lb ed="R087" n="0721b14"/>使廣益他方，远霑来世，流传通泰，辗转无穷。一部诸 <lb ed="X" n="0238b20"/><lb ed="R087" n="0721b15"/>章，大旨如是，阅者预明，可知始末。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0238b21"/> <lb ed="X" n="0238b22"/> <lb ed="X" n="0238b23"/> <lb ed="X" n="0238b24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0238c" n="0238c"/> <lb ed="X" n="0238c01"/> <lb ed="X" n="0238c02"/> <lb ed="X" n="0238c03"/> <lb ed="X" n="0238c04"/><cb:docNumber>No. 253</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0238c05"/><lb ed="R087" n="0722a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经夹颂集 <lb ed="X" n="0238c06"/><lb ed="R087" n="0722a01"/>解讲義</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0238c07"/> <lb ed="X" n="0238c08"/> <lb ed="X" n="0238c09"/><lb ed="R087" n="0722a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0238c0901">御註：大方廣者，无量无边之廣也。盖圆觉性体，周 <lb ed="X" n="0238c10"/><lb ed="R087" n="0722a04"/>遍法界，如大方之廣故也。圆者，圆照具足。觉者，虚 <lb ed="X" n="0238c11"/><lb ed="R087" n="0722a05"/>明灵照。修多罗者，按诸註疏，乃总括诸经之辞。了 <lb ed="X" n="0238c12"/><lb ed="R087" n="0722a06"/>義经者，赞此一经，是究竟了达之義。</p> <lb ed="X" n="0238c13"/><lb ed="R087" n="0722a07"/><p xml:id="pX10p0238c1301">西蜀复庵辉禅师类解讲義曰：经题十有一字，以 <lb ed="X" n="0238c14"/><lb ed="R087" n="0722a08"/>八義释之：一约体用，二法義，三能所，四名義，五立 <lb ed="X" n="0238c15"/><lb ed="R087" n="0722a09"/>名，六取捨，七问难，八总收。第一体用者，于中又有 <lb ed="X" n="0238c16"/><lb ed="R087" n="0722a10"/>从体起用，及摄用归体。谓大字一字属体，方廣二 <lb ed="X" n="0238c17"/><lb ed="R087" n="0722a11"/>字属用，此从体起用也。其次圆觉二字属体，上大 <lb ed="X" n="0238c18"/><lb ed="R087" n="0722a12"/>方廣三字属用，此摄用归体也。第二法義者，欲释 <lb ed="X" n="0238c19"/><lb ed="R087" n="0722a13"/>诸经论，必须明释法義。依法解義，義即分明。以義 <lb ed="X" n="0238c20"/><lb ed="R087" n="0722a14"/>照法，法即显著。今经题中，圆觉二字属其法，大方 <lb ed="X" n="0238c21"/><lb ed="R087" n="0722a15"/>廣三字属其義。谓当体虚明，廣大常住。本觉法上， <lb ed="X" n="0238c22"/><lb ed="R087" n="0722a16"/>有此之大義、方義、廣義。其次经之一字，属其教法。 <lb ed="X" n="0238c23"/><lb ed="R087" n="0722a17"/>上修多罗了義五字，是歎教法勝能之義也。第三 <lb ed="X" n="0238c24"/><lb ed="R087" n="0722a18"/>能所者，谓修多罗了義经六字，属能诠之文。大方 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0239a" n="0239a"/> <lb ed="X" n="0239a01"/><lb ed="R087" n="0722b01"/>廣圆觉五字，属所诠之義。又有总别，修多啰三字 <lb ed="X" n="0239a02"/><lb ed="R087" n="0722b02"/>属总，谓指一代时教。了義经三字属别，谓别歎此 <lb ed="X" n="0239a03"/><lb ed="R087" n="0722b03"/>圆觉经。谓此经乃是一代时教中诸部宣说勝谛 <lb ed="X" n="0239a04"/><lb ed="R087" n="0722b04"/>决了究竟之義，非是宣说世俗因果不了之義。所 <lb ed="X" n="0239a05"/><lb ed="R087" n="0722b05"/>以云：修多罗总指诸部，了義者别歎斯文也。第四 <lb ed="X" n="0239a06"/><lb ed="R087" n="0722b06"/>名義者，又分为二：初唐後梵。谓大方廣圆觉了義 <lb ed="X" n="0239a07"/><lb ed="R087" n="0722b07"/>经八字，即此方唐言也。修多罗三字，即西域梵语 <lb ed="X" n="0239a08"/><lb ed="R087" n="0722b08"/>也。大以当体得名，常遍为義。当体觉性无边，强名 <lb ed="X" n="0239a09"/><lb ed="R087" n="0722b09"/>为大。常则竖通三际，遍则横遍十方。方以就法为 <lb ed="X" n="0239a10"/><lb ed="R087" n="0722b10"/>名，轨持为義。轨则轨生物解，使众生悟入<persName>佛</persName>之知 <lb ed="X" n="0239a11"/><lb ed="R087" n="0722b11"/>见。持则任持自性于生死海中，而此性不曾生灭。 <lb ed="X" n="0239a12"/><lb ed="R087" n="0722b12"/>廣则从用得名，包博为義。包则无外，博则普遍。圆 <lb ed="X" n="0239a13"/><lb ed="R087" n="0722b13"/>以不偏得名，满足周备为義。觉以不昏得名，虚明 <lb ed="X" n="0239a14"/><lb ed="R087" n="0722b14"/>灵照为義。此皆就唐言释名義也。其次修多罗，此 <lb ed="X" n="0239a15"/><lb ed="R087" n="0722b15"/>翻契经。契与契合，合機合理也。经者，有贯串義，有 <lb ed="X" n="0239a16"/><lb ed="R087" n="0722b16"/>摄持義，谓贯穿诸<persName>佛</persName>所说之法，摄持一切众生之 <lb ed="X" n="0239a17"/><lb ed="R087" n="0722b17"/>类，故称大方廣圆觉修多罗了義经也。第五立名 <lb ed="X" n="0239a18"/><lb ed="R087" n="0722b18"/>者，且诸经得名，或<persName>佛</persName>自立，或结集人立，或兼斯二 <lb ed="X" n="0239a19"/><lb ed="R087" n="0723a01"/>者立。今经题目，據下贤首章中，有其五名：一名大 <lb ed="X" n="0239a20"/><lb ed="R087" n="0723a02"/>方廣圆觉陀罗尼，二名修多罗了義，三名秘密王 <lb ed="X" n="0239a21"/><lb ed="R087" n="0723a03"/>三昧，四名<persName>如来</persName>决定境界，五名<persName>如来</persName>藏自性差别。 <lb ed="X" n="0239a22"/><lb ed="R087" n="0723a04"/>以此推之，是知此经之名，乃<persName>佛</persName>自立也。第六取捨 <lb ed="X" n="0239a23"/><lb ed="R087" n="0723a05"/>者，经中虽有五名，首题唯取其二者，良以宗本体 <lb ed="X" n="0239a24"/><lb ed="R087" n="0723a06"/>用，是法義之宏纲；诠指功能，乃言像之皎镜。事周 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0239b" n="0239b"/> <lb ed="X" n="0239b01"/><lb ed="R087" n="0723a07"/>義尽，须建五名，以要标题，且存两号。遂存前二，略 <lb ed="X" n="0239b02"/><lb ed="R087" n="0723a08"/>去後三，此译人巧意也。第七问难者，又分为二：初 <lb ed="X" n="0239b03"/><lb ed="R087" n="0723a09"/>难本题，後难别题。难本题云修多罗与经，但唐梵 <lb ed="X" n="0239b04"/><lb ed="R087" n="0723a10"/>之文有异，今双置题目，岂非褈叠耶？答：上则总指 <lb ed="X" n="0239b05"/><lb ed="R087" n="0723a11"/>诸部，此则唯目当经，对总歎别，故非重也。次难别 <lb ed="X" n="0239b06"/><lb ed="R087" n="0723a12"/>题中又分为二：初难法義，後难三大。难法義云：且 <lb ed="X" n="0239b07"/><lb ed="R087" n="0723a13"/>大方廣<persName>佛</persName>花严经，彼经题目以大方廣三字为法， <lb ed="X" n="0239b08"/><lb ed="R087" n="0723a14"/><persName>佛</persName>花严三字为人，今经何故却以大方廣三字为 <lb ed="X" n="0239b09"/><lb ed="R087" n="0723a15"/>義耶？答：彼经对人故称法，此经对法故称義也。难 <lb ed="X" n="0239b10"/><lb ed="R087" n="0723a16"/>三大云：花严经说三大，起信论说三大，与今经说 <lb ed="X" n="0239b11"/><lb ed="R087" n="0723a17"/>三大，是同是别耶？答：配属三大，约法则同，释義随 <lb ed="X" n="0239b12"/><lb ed="R087" n="0723a18"/>宗则别。起信论就凡上建立三大为宗，花严经就 <lb ed="X" n="0239b13"/><lb ed="R087" n="0723b01"/>玄上及事上建立三大为宗<note place="inline">凡一字皆具十義</note>，今经就本 <lb ed="X" n="0239b14"/><lb ed="R087" n="0723b02"/>觉体上建立三大为宗，故不同也。所以起信约凡 <lb ed="X" n="0239b15"/><lb ed="R087" n="0723b03"/>以为心，圆觉约<persName>佛</persName>以标名，花严不逐機宜直显一 <lb ed="X" n="0239b16"/><lb ed="R087" n="0723b04"/>真法界也。又起信大分约因位说，圆觉与花严大 <lb ed="X" n="0239b17"/><lb ed="R087" n="0723b05"/>分约果位说。第八总收者，意谓此二十八纸能诠 <lb ed="X" n="0239b18"/><lb ed="R087" n="0723b06"/>之文，乃是吾<persName>佛</persName>大圣人于一代时教诸部中特为 <lb ed="X" n="0239b19"/><lb ed="R087" n="0723b07"/>顿機之者宣说决了究竟真实常住之義，欲使後 <lb ed="X" n="0239b20"/><lb ed="R087" n="0723b08"/>代顺<persName>佛</persName>法修行之人诵此能诠之文，解此所诠之 <lb ed="X" n="0239b21"/><lb ed="R087" n="0723b09"/>理，如说修行于一切处决疣溃痈、挑疴去毒、遣障 <lb ed="X" n="0239b22"/><lb ed="R087" n="0723b10"/>除疑，证自<anchor xml:id="nkr_note_add_0239b2201" n="0239b2201"/><anchor xml:id="beg0239b2201" n="0239b2201"/>己<anchor xml:id="end0239b2201"/>廣大灵明真实常住圆觉之体，于此 <lb ed="X" n="0239b23"/><lb ed="R087" n="0723b11"/>体上发起如是大義、如是方義、如是廣義，从此超 <lb ed="X" n="0239b24"/><lb ed="R087" n="0723b12"/>凡入圣一得永常，尽未来际自利利他受用无尽 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0239c" n="0239c"/> <lb ed="X" n="0239c01"/><lb ed="R087" n="0723b13"/>也。</p> <lb ed="X" n="0239c02"/><lb ed="R087" n="0723b14"/><p xml:id="pX10p0239c0201">四明聪讲师心镜曰：大方廣圆觉者，此经乃穷理 <lb ed="X" n="0239c03"/><lb ed="R087" n="0723b15"/>尽性之书，洁净精微之教，部虽属于方等，教味唯 <lb ed="X" n="0239c04"/><lb ed="R087" n="0723b16"/>归一圆。瞿昙示因地之良规，妙德启修行之正路， <lb ed="X" n="0239c05"/><lb ed="R087" n="0723b17"/>故褒之以大方廣，实之以修多罗。今言圆即大也， <lb ed="X" n="0239c06"/><lb ed="R087" n="0723b18"/>曰规；觉即方也，曰矩。盖圣人用此模笵众生，能成 <lb ed="X" n="0239c07"/><lb ed="R087" n="0724a01"/>十方诸<persName>佛</persName>轨则，名善法行也。又圆是圆融，觉是觉 <lb ed="X" n="0239c08"/><lb ed="R087" n="0724a02"/>性，真觉之性，圆融之道，如大海水，澄湛圆融。楞严 <lb ed="X" n="0239c09"/><lb ed="R087" n="0724a03"/>云：觉海性澄圆，圆澄觉元妙。又圆则寂也，觉则照 <lb ed="X" n="0239c10"/><lb ed="R087" n="0724a04"/>也，照而常寂，故曰圆；寂而常照，故曰觉。觉取照義， <lb ed="X" n="0239c11"/><lb ed="R087" n="0724a05"/>圆取寂義，照而寂，寂而照，寂照同源，故曰圆澄觉 <lb ed="X" n="0239c12"/><lb ed="R087" n="0724a06"/>元妙。此非独取廣大无边之義为圆觉，须知众生 <lb ed="X" n="0239c13"/><lb ed="R087" n="0724a07"/>旅泊三界，生死结根，无明业识，非圆觉寂照之功， <lb ed="X" n="0239c14"/><lb ed="R087" n="0724a08"/>幻翳空花，孰能销殒？故圆觉之義，義尽于斯。修多 <lb ed="X" n="0239c15"/><lb ed="R087" n="0724a09"/>罗者，此翻契经、契理、契機，故曰契经。了義者，法花 <lb ed="X" n="0239c16"/><lb ed="R087" n="0724a10"/>以前，圆觉之外，皆不了義，盖权实未融故也。今既 <lb ed="X" n="0239c17"/><lb ed="R087" n="0724a11"/>闻开显同法花之圆，幷为了義，所以事理圆融，因 <lb ed="X" n="0239c18"/><lb ed="R087" n="0724a12"/>果顿足，<persName>佛</persName>法之妙，岂复有过于此？经者，径也。经由 <lb ed="X" n="0239c19"/><lb ed="R087" n="0724a13"/>圣人心口，故得万古同遵，百世不易。准<persName>佛</persName>地论解， <lb ed="X" n="0239c20"/><lb ed="R087" n="0724a14"/>则能贯能摄；此方儒书，则训法训常。馀如常释，不 <lb ed="X" n="0239c21"/><lb ed="R087" n="0724a15"/>复繁引。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0239c22"/><lb ed="R087" n="0724a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译师</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0239c2201"><name role="" type="person">罽宾国</name>三藏法师<persName>佛陀</persName>多罗奉诏译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0239c23"/><lb ed="R087" n="0724a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0239c2301">西蜀复庵辉禅师曰：译师也。梵语<persName>佛陀</persName>多罗，此云 <lb ed="X" n="0239c24"/><lb ed="R087" n="0724a18"/>觉救。<name role="" type="person">罽宾</name>者，即北印度也。由西域有五印度，此觉 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0240a" n="0240a"/> <lb ed="X" n="0240a01"/><lb ed="R087" n="0724b01"/>救三藏乃是北印度<name role="" type="person">罽宾</name>人也。初于东都<name role="" type="person">白马寺</name> <lb ed="X" n="0240a02"/><lb ed="R087" n="0724b02"/>译此经，不载年月，译之一字乃是度语之称。又译 <lb ed="X" n="0240a03"/><lb ed="R087" n="0724b03"/>者，易也，大抵变易以成华言。郑氏註曰：王制：五方 <lb ed="X" n="0240a04"/><lb ed="R087" n="0724b04"/>之民，言语不通，嗜欲不同，达其志，通其欲。因是命 <lb ed="X" n="0240a05"/><lb ed="R087" n="0724b05"/>通言语之官曰象胥，盖象胥有才智者也。又说东 <lb ed="X" n="0240a06"/><lb ed="R087" n="0724b06"/>方官曰寄，南方官曰象胥，西方官曰狄鞮，北方官 <lb ed="X" n="0240a07"/><lb ed="R087" n="0724b07"/>曰译。今據经多从西来，今用北方之官名者，但汉 <lb ed="X" n="0240a08"/><lb ed="R087" n="0724b08"/>时多与北狄交通，然北方译官兼善西方之语，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0240a09"/><lb ed="R087" n="0724b09"/>法初自西来，乃用北方之官翻之，自此<persName>佛</persName>经咸称 <lb ed="X" n="0240a10"/><lb ed="R087" n="0724b10"/>译也。唐圭峰定慧禅师宗密述。疏抄科节。疏，主也。 <lb ed="X" n="0240a11"/><lb ed="R087" n="0724b11"/>圭峰即终南之别山，定慧禅师即<name role="" type="person">唐宣宗</name>追<anchor xml:id="nkr_note_add_0240a1101" n="0240a1101"/><anchor xml:id="beg0240a1101" n="0240a1101"/>谥<anchor xml:id="end0240a1101"/>之 <lb ed="X" n="0240a12"/><lb ed="R087" n="0724b12"/>号。此经前後造疏解者，有京<name role="" type="person">报国寺</name>唯悫法师、先 <lb ed="X" n="0240a13"/><lb ed="R087" n="0724b13"/>天寺悟实禅师、<name role="" type="person">荐福寺</name>坚志禅师、北京道诠法师。 <lb ed="X" n="0240a14"/><lb ed="R087" n="0724b14"/>今圭峰定慧禅师皆曾备讨，各有所长。悫邈经文 <lb ed="X" n="0240a15"/><lb ed="R087" n="0724b15"/>简而可览，实述理性显而有宗，诠多专于他词，志 <lb ed="X" n="0240a16"/><lb ed="R087" n="0724b16"/>可利于群俗。然圆顿经宗未见开拓，性相诸论迢 <lb ed="X" n="0240a17"/><lb ed="R087" n="0724b17"/>然不干，故圭峰之疏俱不依也。大凡<persName>佛</persName>说一代时 <lb ed="X" n="0240a18"/><lb ed="R087" n="0724b18"/>教皆有三分：一、序分，二、正宗，三、流通分。今经从如 <lb ed="X" n="0240a19"/><lb ed="R087" n="0725a01"/>是我闻至平等法会名序分，自文殊至圆觉共一 <lb ed="X" n="0240a20"/><lb ed="R087" n="0725a02"/>十一章经文幷是正宗分，最後贤善首章经文属 <lb ed="X" n="0240a21"/><lb ed="R087" n="0725a03"/>流通分。今先序分科者，科含半義，乃是包括酌量 <lb ed="X" n="0240a22"/><lb ed="R087" n="0725a04"/>一部经文大意，故曰科也。</p> <lb ed="X" n="0240a23"/><lb ed="R087" n="0725a05"/><p xml:id="pX10p0240a2301">四明聪讲师心镜曰：沙门，或云桑门。肇云：出家都 <lb ed="X" n="0240a24"/><lb ed="R087" n="0725a06"/>名。阿含经云：捨離恩爱，出家修道，摄御诸根，不染 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0240b" n="0240b"/> <lb ed="X" n="0240b01"/><lb ed="R087" n="0725a07"/>外欲，故号沙门。郊祀志云：沙门，汉言息心。削发出 <lb ed="X" n="0240b02"/><lb ed="R087" n="0725a08"/>家，绝情洗欲，而归于无为也。瑞应云：息心达本源， <lb ed="X" n="0240b03"/><lb ed="R087" n="0725a09"/>故号为沙门。梵语<persName>佛陀</persName>多罗者，唐言觉救，北印度 <lb ed="X" n="0240b04"/><lb ed="R087" n="0725a10"/><name role="" type="person">罽宾</name>人也。于东都<name role="" type="person">白马寺</name>译圆觉一部，不载岁月。 <lb ed="X" n="0240b05"/><lb ed="R087" n="0725a11"/>译者，易也。以彼方言，易成华语也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0240b06"/><lb ed="R087" n="0725a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0240b0601">如是我闻：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0240b07"/><lb ed="R087" n="0725a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0240b0701">御註曰：阿难！谓如是经教，亲从<persName>佛</persName>闻<note place="inline">以後依此于正经之下註 <lb ed="X" n="0240b08"/><lb ed="R087" n="0725a14"/>写者，幷是御註</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0240b09"/><lb ed="R087" n="0725a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0240b0901">一时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0240b10"/><lb ed="R087" n="0725a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0240b1001"><persName>佛</persName>说此经之时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0240b11"/><lb ed="R087" n="0725a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0240b1101"><persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0240b12"/><lb ed="R087" n="0725a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0240b1201">藏经曰：<persName>佛</persName>之异称。</p> <lb ed="X" n="0240b13"/><lb ed="R087" n="0725b01"/><p xml:id="pX10p0240b1301">西蜀复庵辉禅师曰：经首必具六种成就，若六缘 <lb ed="X" n="0240b14"/><lb ed="R087" n="0725b02"/>不具教法不兴，谓一信成就、二闻成就、三时成就、 <lb ed="X" n="0240b15"/><lb ed="R087" n="0725b03"/>四主成就、五处成就、六众成就。今此一段文具前 <lb ed="X" n="0240b16"/><lb ed="R087" n="0725b04"/>四也。如是者，乃信成就。<persName>佛</persName>法大海信为能入，若信 <lb ed="X" n="0240b17"/><lb ed="R087" n="0725b05"/>则言是事如是，若不信言是事不如是。又信则所 <lb ed="X" n="0240b18"/><lb ed="R087" n="0725b06"/>言之理顺，顺则师资之道成，是知信之一字乃信 <lb ed="X" n="0240b19"/><lb ed="R087" n="0725b07"/>顺之辞，如人有手取物则得。花严经曰：信是道源 <lb ed="X" n="0240b20"/><lb ed="R087" n="0725b08"/>功德母，长养一切诸善根，断除疑网出爱河，开示 <lb ed="X" n="0240b21"/><lb ed="R087" n="0725b09"/>人天涅槃路。我闻者，乃闻成就。我有四种：一凡夫 <lb ed="X" n="0240b22"/><lb ed="R087" n="0725b10"/>实我、二外道神我、三菩萨假我、四<persName>佛</persName>之真我。今当 <lb ed="X" n="0240b23"/><lb ed="R087" n="0725b11"/>假我也。闻从耳根发识，既是耳闻今何称我？废耳 <lb ed="X" n="0240b24"/><lb ed="R087" n="0725b12"/>之别从我之总，故曰我也。又唯识家解如是二字 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0240c" n="0240c"/> <lb ed="X" n="0240c01"/><lb ed="R087" n="0725b13"/>作指定之辞，谓指定下来所说之教法。阿难二十 <lb ed="X" n="0240c02"/><lb ed="R087" n="0725b14"/>年中为<persName>佛</persName>侍者，亲从<persName>佛</persName>闻，所以云如是玄義我亲 <lb ed="X" n="0240c03"/><lb ed="R087" n="0725b15"/>得闻。亲光菩萨将此六种成就谓之经，前五事信 <lb ed="X" n="0240c04"/><lb ed="R087" n="0725b16"/>散在闻时主处众中也。一时者，乃时成就，谓此时 <lb ed="X" n="0240c05"/><lb ed="R087" n="0725b17"/>不定，俱是师资会合听说之时也。<persName>婆伽婆</persName>者，乃主 <lb ed="X" n="0240c06"/><lb ed="R087" n="0725b18"/>成就，此具六种義：一、自在；二、炽盛；三、端严；四、名称； <lb ed="X" n="0240c07"/><lb ed="R087" n="0726a01"/>五、吉祥；六、尊贵。如是六种義差别，应当总名婆伽 <lb ed="X" n="0240c08"/><lb ed="R087" n="0726a02"/>婆。大抵教家有五不翻：一、秘密不翻，即神咒等；二、 <lb ed="X" n="0240c09"/><lb ed="R087" n="0726a03"/>多含不翻，即罗汉须菩提等；三、此方无故不翻，如 <lb ed="X" n="0240c10"/><lb ed="R087" n="0726a04"/><name role="" type="person">阎浮提</name>树苾刍等；四、顺古不翻，如阿耨多罗等；五、 <lb ed="X" n="0240c11"/><lb ed="R087" n="0726a05"/>生善故不翻，如<persName>佛</persName>般若菩萨等。若云觉此方人轻 <lb ed="X" n="0240c12"/><lb ed="R087" n="0726a06"/>薄不生善故，今<persName>婆伽婆</persName>于五不翻中当多含，故不 <lb ed="X" n="0240c13"/><lb ed="R087" n="0726a07"/>翻也。然<persName>婆伽婆</persName>即是<persName>佛</persName>，若出其体乃是圆觉也。</p> <lb ed="X" n="0240c14"/><lb ed="R087" n="0726a08"/><p xml:id="pX10p0240c1401">四、明聪讲师曰：如是者，理无不如之谓是，事无不 <lb ed="X" n="0240c15"/><lb ed="R087" n="0726a09"/>是之谓如，亦是信顺之词文，如理是也。我闻者，阿 <lb ed="X" n="0240c16"/><lb ed="R087" n="0726a10"/>难称我者，非人我之我，谓万法皆备于我之我，本 <lb ed="X" n="0240c17"/><lb ed="R087" n="0726a11"/>是耳闻，盖我是耳之主宰故也。一时者，一者，多之 <lb ed="X" n="0240c18"/><lb ed="R087" n="0726a12"/>所宗谓之一，又一之所起谓之时。天上人间长短 <lb ed="X" n="0240c19"/><lb ed="R087" n="0726a13"/>不同，天竺国不分春夏秋冬，只云三际，正月十六 <lb ed="X" n="0240c20"/><lb ed="R087" n="0726a14"/>日至五月十五日为热际，五月十六日至九月十 <lb ed="X" n="0240c21"/><lb ed="R087" n="0726a15"/>五日名雨际，九月十六日至正月十五日名寒际。 <lb ed="X" n="0240c22"/><lb ed="R087" n="0726a16"/>今言一时者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0240c2201" n="0240c2201"/><anchor xml:id="beg0240c2201" n="0240c2201"/>已<anchor xml:id="end0240c2201"/>包四季故也。<persName>婆伽婆</persName>者，说经教主， <lb ed="X" n="0240c23"/><lb ed="R087" n="0726a17"/>即<persName>佛</persName>也，亦曰<persName>婆伽婆</persName>，亦曰<persName>薄伽梵</persName>。<persName>佛</persName>顶云：十方薄 <lb ed="X" n="0240c24"/><lb ed="R087" n="0726a18"/>伽梵，一路涅槃门。具足六義：自在、炽盛、端严、名称、 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0241a" n="0241a"/> <lb ed="X" n="0241a01"/><lb ed="R087" n="0726b01"/>吉祥、尊贵。如是六德義圆满，应当总号<persName>薄伽梵</persName>。诸 <lb ed="X" n="0241a02"/><lb ed="R087" n="0726b02"/>经多称为<persName>佛</persName>，盖译师取与不同，非有他也。今定说 <lb ed="X" n="0241a03"/><lb ed="R087" n="0726b03"/>经，定是何身？所说<persName>佛</persName>有法身、报身、应身。法身有二 <lb ed="X" n="0241a04"/><lb ed="R087" n="0726b04"/>种：理体法身，用中法身。报身亦有二种：有自报、他 <lb ed="X" n="0241a05"/><lb ed="R087" n="0726b05"/>报。应身亦有二种：有勝应，有劣应。今定用中法身 <lb ed="X" n="0241a06"/><lb ed="R087" n="0726b06"/>亦曰他报，亦曰勝应，三身一体也。亦云即生身为 <lb ed="X" n="0241a07"/><lb ed="R087" n="0726b07"/>尊特身<persName>佛</persName>。盖释迦来此<name role="" type="person">南阎浮提</name>，八十返亲近父 <lb ed="X" n="0241a08"/><lb ed="R087" n="0726b08"/>母生身，五十年说法，三百会谈经，只此丈六四八 <lb ed="X" n="0241a09"/><lb ed="R087" n="0726b09"/>之相。花严云：父名净饭，母名摩耶，吾名悉达。但大 <lb ed="X" n="0241a10"/><lb ed="R087" n="0726b10"/>小乘機见不同，大乘住地菩萨用业识见之，即此 <lb ed="X" n="0241a11"/><lb ed="R087" n="0726b11"/>丈六即尊特身，即用中法身龙女所赞微妙净法 <lb ed="X" n="0241a12"/><lb ed="R087" n="0726b12"/>身具相三十二也。二乘凡夫只用六识见是父母 <lb ed="X" n="0241a13"/><lb ed="R087" n="0726b13"/>生身三十二相，说小乘法同一座席，二见不同。<anchor xml:id="nkr_note_add_0241a1301" n="0241a1301"/><anchor xml:id="beg0241a1301" n="0241a1301"/>但<anchor xml:id="end0241a1301"/> <lb ed="X" n="0241a14"/><lb ed="R087" n="0726b14"/>此尊特身有二种：一者示现尊特，如光明法花，圆 <lb ed="X" n="0241a15"/><lb ed="R087" n="0726b15"/>光一寻能照无量，凡穷一相皆不可得，如应持不 <lb ed="X" n="0241a16"/><lb ed="R087" n="0726b16"/>穷其顶，目连莫究其声。外道欲量<persName>佛</persName>身，南山斫丈 <lb ed="X" n="0241a17"/><lb ed="R087" n="0726b17"/>六竹量之，<persName>佛</persName>头在丈六竹上。古云：斫尽南山竹，仍 <lb ed="X" n="0241a18"/><lb ed="R087" n="0726b18"/>旧长丈六。二者现起尊特，如十莲花藏海微尘相 <lb ed="X" n="0241a19"/><lb ed="R087" n="0727a01"/>好。又十六观经真法身高六十万亿，眼如四大海 <lb ed="X" n="0241a20"/><lb ed="R087" n="0727a02"/>水，眉间白毫如五<name role="" type="person">须弥山</name>，皆是现起尊特也。不思 <lb ed="X" n="0241a21"/><lb ed="R087" n="0727a03"/>议德，岂容凡夫以有思惟心之所测度也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241a22"/><lb ed="R087" n="0727a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241a2201">入于神通，大光明藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241a23"/><lb ed="R087" n="0727a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241a2301"><persName>佛</persName>入大定中，神通光明无穷无尽，故名曰藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241a24"/><lb ed="R087" n="0727a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241a2401">三昧正受。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0241b" n="0241b"/> <lb ed="X" n="0241b01"/><lb ed="R087" n="0727a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241b0101">三昧者，正受中自得之妙。正受者，不受诸受，名曰 <lb ed="X" n="0241b02"/><lb ed="R087" n="0727a08"/>正受。</p> <lb ed="X" n="0241b03"/><lb ed="R087" n="0727a09"/><p xml:id="pX10p0241b0301">西蜀复庵辉禅师曰：乃处成就，谓<persName>佛</persName>入法性源，现 <lb ed="X" n="0241b04"/><lb ed="R087" n="0727a10"/>无边无碍刹土，亦不定分自他受用，故曰依真。所 <lb ed="X" n="0241b05"/><lb ed="R087" n="0727a11"/>以大疏云：经宗既诠实境，教主须明真身，居受用 <lb ed="X" n="0241b06"/><lb ed="R087" n="0727a12"/>土，为诸大士说圆觉经。然此经说处及说教之主， <lb ed="X" n="0241b07"/><lb ed="R087" n="0727a13"/>与别经不同。金刚经处即是<name role="" type="person">舍卫国</name><name role="" type="person">给孤独园</name>，说 <lb ed="X" n="0241b08"/><lb ed="R087" n="0727a14"/>主乃是丈六化身。今此经则不然，说处即定中，乃 <lb ed="X" n="0241b09"/><lb ed="R087" n="0727a15"/>是依真实之境；说主即法身，与报身不分，乃是真 <lb ed="X" n="0241b10"/><lb ed="R087" n="0727a16"/>身说也。神则妙用难测，通则自在无壅。大光明藏 <lb ed="X" n="0241b11"/><lb ed="R087" n="0727a17"/>有三義故：一拣滥，二破名，三显理。何谓之拣滥？谓 <lb ed="X" n="0241b12"/><lb ed="R087" n="0727a18"/>一代时教中<persName>佛</persName>所说，有<persName>如来</persName>藏，有自性淸净藏，有 <lb ed="X" n="0241b13"/><lb ed="R087" n="0727b01"/>法身藏，有法界藏。恐滥彼故，今谓此是大光明实 <lb ed="X" n="0241b14"/><lb ed="R087" n="0727b02"/>性神通之藏。何谓之破名？<persName>佛</persName>恐後人不知法体本 <lb ed="X" n="0241b15"/><lb ed="R087" n="0727b03"/>来平等，于平等中强生分别，以谓十方诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0241b16"/><lb ed="R087" n="0727b04"/>大光明藏，大包天地，光明烜赫，无所不照，无所不 <lb ed="X" n="0241b17"/><lb ed="R087" n="0727b05"/>包，无所不摄，无所不容，有如此之名相。若作如此 <lb ed="X" n="0241b18"/><lb ed="R087" n="0727b06"/>见解，遂作两个故破。有执心即相无相，故无大字 <lb ed="X" n="0241b19"/><lb ed="R087" n="0727b07"/>名相，无光字名相，无明字名相，无藏字名相也。何 <lb ed="X" n="0241b20"/><lb ed="R087" n="0727b08"/>谓显理？此一義，妄尽觉明，大开眼，于一切处，圆陀 <lb ed="X" n="0241b21"/><lb ed="R087" n="0727b09"/>陀，净裸裸，赤洒洒，头头是，物物全，尽十方世界，无 <lb ed="X" n="0241b22"/><lb ed="R087" n="0727b10"/>不融通，如大日轮陞空，天下洞明，此所谓显理。虽 <lb ed="X" n="0241b23"/><lb ed="R087" n="0727b11"/>然如是，更须亲行一步，始得话圆。所以论云：心性 <lb ed="X" n="0241b24"/><lb ed="R087" n="0727b12"/>不起，即是大智慧遍照也。三昧者，梵语，此云正受， <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0241c" n="0241c"/> <lb ed="X" n="0241c01"/><lb ed="R087" n="0727b13"/>即唐梵双擧，此即入定。正受者，不受诸受，故曰正 <lb ed="X" n="0241c02"/><lb ed="R087" n="0727b14"/>受。正以拣邪義，受以领纳義。若眼领纳色，耳领纳 <lb ed="X" n="0241c03"/><lb ed="R087" n="0727b15"/>声，鼻香舌味，身触意法，以至一切时领纳爱喜乐 <lb ed="X" n="0241c04"/><lb ed="R087" n="0727b16"/>捨等者，此名邪受。唯是入定之时，于所缘境，审正 <lb ed="X" n="0241c05"/><lb ed="R087" n="0727b17"/>思察，眼不领纳色，乃至身意法，以至一切时爱喜 <lb ed="X" n="0241c06"/><lb ed="R087" n="0727b18"/>乐捨等法，然後不妨眼炽燃见色，耳炽燃闻声，乃 <lb ed="X" n="0241c07"/><lb ed="R087" n="0728a01"/>至鼻舌身意炽燃等。所以贤首云：虽空空绝迹，不 <lb ed="X" n="0241c08"/><lb ed="R087" n="0728a02"/>妨義天之星像灿然；湛湛亡言，岂碍教海之波澜 <lb ed="X" n="0241c09"/><lb ed="R087" n="0728a03"/>浩瀚。只如上至十方诸<persName>佛</persName>，下及六道众生，皆有此 <lb ed="X" n="0241c10"/><lb ed="R087" n="0728a04"/>大光明藏三昧正受，且如何得入？但向十二时中， <lb ed="X" n="0241c11"/><lb ed="R087" n="0728a05"/>息诸妄想攀缘、顚倒分别之心，智与理冥，境与神 <lb ed="X" n="0241c12"/><lb ed="R087" n="0728a06"/>会，便入得此大光明藏三昧正受。脱或不然，只知 <lb ed="X" n="0241c13"/><lb ed="R087" n="0728a07"/>门外走，寧识在其中？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241c14"/><lb ed="R087" n="0728a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241c1401">一切<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241c15"/><lb ed="R087" n="0728a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241c1501">金刚经曰：<persName>如来</persName>者，无所从来亦无所去，故名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241c16"/><lb ed="R087" n="0728a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241c1601">光严住持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0241c17"/><lb ed="R087" n="0728a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241c1701">光严者，光明莊严也。住者，常住不住。持者，受持无 <lb ed="X" n="0241c18"/><lb ed="R087" n="0728a12"/>失。</p> <lb ed="X" n="0241c19"/><lb ed="R087" n="0728a13"/><p xml:id="pX10p0241c1901">西蜀复庵辉禅师曰：一切者，普该之言。<persName>如来</persName>者，其 <lb ed="X" n="0241c20"/><lb ed="R087" n="0728a14"/>義有四：一、约法身者，谓无所从来，亦无所去也；二、 <lb ed="X" n="0241c21"/><lb ed="R087" n="0728a15"/>约报身者，谓过去修因，来成<persName>佛</persName>果也；三、约化身者， <lb ed="X" n="0241c22"/><lb ed="R087" n="0728a16"/>谓乘如实道，来成正觉也；四、约理智，如谓本觉，来 <lb ed="X" n="0241c23"/><lb ed="R087" n="0728a17"/>谓始觉，因本觉而有不觉，因不觉而有始觉，本始 <lb ed="X" n="0241c24"/><lb ed="R087" n="0728a18"/>不二，故曰<persName>如来</persName>。又十方诸<persName>佛</persName>悟此真如之理，故曰 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0242a" n="0242a"/> <lb ed="X" n="0242a01"/><lb ed="R087" n="0728b01"/><persName>如来</persName>；六道四生迷此真如之理，故曰如去，不得称 <lb ed="X" n="0242a02"/><lb ed="R087" n="0728b02"/>来。今<persName>如来</persName>者，即指化身也。光严者，褈褈交光，照耀 <lb ed="X" n="0242a03"/><lb ed="R087" n="0728b03"/>炳著妙相之上，安住任持，永绝攀缘，不曾遗失。所 <lb ed="X" n="0242a04"/><lb ed="R087" n="0728b04"/>以序云：具足圆觉，住持圆觉者，<persName>如来</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242a05"/><lb ed="R087" n="0728b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242a0501">是诸众生，淸净觉地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242a06"/><lb ed="R087" n="0728b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242a0601"><persName>佛</persName>与众生本同一性，故诸<persName>佛</persName>光严住持处，即众生 <lb ed="X" n="0242a07"/><lb ed="R087" n="0728b07"/>净觉心地。</p> <lb ed="X" n="0242a08"/><lb ed="R087" n="0728b08"/><p xml:id="pX10p0242a0801">西蜀复庵辉禅师曰：上文明圣同，此文明凡同。是 <lb ed="X" n="0242a09"/><lb ed="R087" n="0728b09"/>字乃指定之辞，诸则不一之義。众生者，以色受想 <lb ed="X" n="0242a10"/><lb ed="R087" n="0728b10"/>行识，五蕴众缘，和合而生，故曰众生。又云：有多生 <lb ed="X" n="0242a11"/><lb ed="R087" n="0728b11"/>死，故曰众生。淸净者，離烦恼障，離所知障，垢不能 <lb ed="X" n="0242a12"/><lb ed="R087" n="0728b12"/>染，妄不能变，故曰淸净。觉是法，地是喩，此谓之法 <lb ed="X" n="0242a13"/><lb ed="R087" n="0728b13"/>喩双擧。谓一切众生，迷真失湛，徇相执名，妄见众 <lb ed="X" n="0242a14"/><lb ed="R087" n="0728b14"/>生。然妄体元空，全是本觉。此之本觉体上，能出生 <lb ed="X" n="0242a15"/><lb ed="R087" n="0728b15"/>一切？河沙功德，喩如大地能生一切物等。问：众生 <lb ed="X" n="0242a16"/><lb ed="R087" n="0728b16"/>分上，何不称住持耶？答：诸<persName>佛</persName>证此境，故得称住持。 <lb ed="X" n="0242a17"/><lb ed="R087" n="0728b17"/>众生不证此境，但具<persName>佛</persName>性，故不得称住持二字。但 <lb ed="X" n="0242a18"/><lb ed="R087" n="0728b18"/>指其分上，有此淸净本觉之地。所以序云：终日圆 <lb ed="X" n="0242a19"/><lb ed="R087" n="0729a01"/>觉，而未尝圆觉者，凡夫也。首楞云：虽终日行，而不 <lb ed="X" n="0242a20"/><lb ed="R087" n="0729a02"/>自觉，枉入诸趣。在禅家，谓之终日焚香，不知身是 <lb ed="X" n="0242a21"/><lb ed="R087" n="0729a03"/>道场。在周易，谓之百姓日用而不知。在孟子，谓之 <lb ed="X" n="0242a22"/><lb ed="R087" n="0729a04"/>终身由之而不知其道者，众也。在老子，谓之不善 <lb ed="X" n="0242a23"/><lb ed="R087" n="0729a05"/>身之所保。亦同意也。又法灯和尙云：无根兮得活， <lb ed="X" n="0242a24"/><lb ed="R087" n="0729a06"/>離地兮不倒。日用尙不知，更向何处讨。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0242b" n="0242b"/> <lb ed="X" n="0242b01"/><lb ed="R087" n="0729a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242b0101">身心寂灭，平等本际。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242b02"/><lb ed="R087" n="0729a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242b0201">既证寂灭，圣凡体同，方见本来真际，了无差等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242b03"/><lb ed="R087" n="0729a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242b0301">圆满十方。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242b04"/><lb ed="R087" n="0729a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242b0401">觉性圆满遍法界故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242b05"/><lb ed="R087" n="0729a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242b0501">不二随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0242b06"/><lb ed="R087" n="0729a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242b0601">虽顺诸缘，觉性常一。</p> <lb ed="X" n="0242b07"/><lb ed="R087" n="0729a13"/><p xml:id="pX10p0242b0701">西蜀复庵辉禅师曰：身心寂灭，平等本际，圆满十 <lb ed="X" n="0242b08"/><lb ed="R087" n="0729a14"/>方者，身即所执之妄身，心即所执之妄心，寂灭是 <lb ed="X" n="0242b09"/><lb ed="R087" n="0729a15"/>毕竟空義。圆则不遍，满则具足。谓上文擧一切如 <lb ed="X" n="0242b10"/><lb ed="R087" n="0729a16"/>来光严住持，又擧是诸众生淸净觉地，乃是立宗。 <lb ed="X" n="0242b11"/><lb ed="R087" n="0729a17"/>盖此经以心境空寂，凡圣平等为宗，忘情等<persName>佛</persName>，观 <lb ed="X" n="0242b12"/><lb ed="R087" n="0729a18"/>行速成为趣。恐行人不知觉性本来平等，生分别 <lb ed="X" n="0242b13"/><lb ed="R087" n="0729b01"/>之心，以谓凡是凡，圣是圣。若如此解，何时了悟？故 <lb ed="X" n="0242b14"/><lb ed="R087" n="0729b02"/>云：有心分别，一切皆邪。无意攀缘，万途自正。又云： <lb ed="X" n="0242b15"/><lb ed="R087" n="0729b03"/>心异则千差竞起，心乎则法界坦然。此之执心，能 <lb ed="X" n="0242b16"/><lb ed="R087" n="0729b04"/>作诸<persName>佛</persName>，能为众生，能作天宫，能为地狱。是知著其 <lb ed="X" n="0242b17"/><lb ed="R087" n="0729b05"/>相，则凡圣有霄壤之隔，故不平等。若以性观之，则 <lb ed="X" n="0242b18"/><lb ed="R087" n="0729b06"/>凡圣染净之相，而诸法当体悉皆空寂，便见圆觉 <lb ed="X" n="0242b19"/><lb ed="R087" n="0729b07"/>本际之性，本来平等，本来无欠少。非唯无四圣之 <lb ed="X" n="0242b20"/><lb ed="R087" n="0729b08"/>高，亦无六凡之下。人人具足，个个圆成。心<persName>佛</persName>及众 <lb ed="X" n="0242b21"/><lb ed="R087" n="0729b09"/>生，是三无差别。所以道：如甁<anchor xml:id="nkr_note_add_0242b2101" n="0242b2101"/><anchor xml:id="beg0242b2101" n="0242b2101"/>已<anchor xml:id="end0242b2101"/>满，更不再添。<persName>佛</persName><persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0242b22"/><lb ed="R087" n="0729b10"/>道齐，法法平等。此之觉性，在东全东，南西北方，亦 <lb ed="X" n="0242b23"/><lb ed="R087" n="0729b11"/>复如是。包于天地，充塞六虚，遍满法界，六通四闢， <lb ed="X" n="0242b24"/><lb ed="R087" n="0729b12"/>大小精粗，无乎不在。此谓竺土大仙心，东西密相 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0242c" n="0242c"/> <lb ed="X" n="0242c01"/><lb ed="R087" n="0729b13"/>付。莊子齐物篇亦云：其形若槁木，其心若死<g ref="#CB01926">灰</g>。忘 <lb ed="X" n="0242c02"/><lb ed="R087" n="0729b14"/>物忌智，则万物一府，死生同状。又云：自其异者视 <lb ed="X" n="0242c03"/><lb ed="R087" n="0729b15"/>之，肝胆楚越也。自其同者视之，万物皆一也。不二 <lb ed="X" n="0242c04"/><lb ed="R087" n="0729b16"/>随顺者，随则不乖，顺则相应。且说有二：二是两个， <lb ed="X" n="0242c05"/><lb ed="R087" n="0729b17"/>不二是一个。二即是凡夫顺生死，二乘趣涅槃。凡 <lb ed="X" n="0242c06"/><lb ed="R087" n="0729b18"/>夫迷圆觉之体，失圆觉之用，起惑造业，轮转大苦 <lb ed="X" n="0242c07"/><lb ed="R087" n="0730a01"/>海中，方死方生，方生方死，头出头没，无有解脱。此 <lb ed="X" n="0242c08"/><lb ed="R087" n="0730a02"/>时被妄法之所染著，不能趣于涅槃，无量劫中，只 <lb ed="X" n="0242c09"/><lb ed="R087" n="0730a03"/>在生死此岸，所以望于二乘涅槃彼岸为二。其二 <lb ed="X" n="0242c10"/><lb ed="R087" n="0730a04"/>乘之人，见三界无安，犹如火宅，希求出離，如救头 <lb ed="X" n="0242c11"/><lb ed="R087" n="0730a05"/>然，如獐独跳，不顾後群。虽然得出生死，脱離三界， <lb ed="X" n="0242c12"/><lb ed="R087" n="0730a06"/>又一向<g ref="#CB01926">灰</g>身灭智，沉空滞寂，随解脱坑，卧涅槃城。 <lb ed="X" n="0242c13"/><lb ed="R087" n="0730a07"/>有其三義：一者心狭劣，二者怖三界，三者缺大悲。 <lb ed="X" n="0242c14"/><lb ed="R087" n="0730a08"/>只解如是去，不解如是来。又被空之所留，滞在空 <lb ed="X" n="0242c15"/><lb ed="R087" n="0730a09"/>裡，望凡夫生死。此虽为二，是二人大过不及，皆不 <lb ed="X" n="0242c16"/><lb ed="R087" n="0730a10"/>处乎中道。唯吾<persName>佛</persName>大圣人，证无住处大涅槃。以大 <lb ed="X" n="0242c17"/><lb ed="R087" n="0730a11"/>悲故，常在生死，而不住涅槃；以大智故，而不住生 <lb ed="X" n="0242c18"/><lb ed="R087" n="0730a12"/>死，常在涅槃。在此岸，不妨常在彼岸；在彼岸，不妨 <lb ed="X" n="0242c19"/><lb ed="R087" n="0730a13"/>常在此岸。此是<persName>佛</persName>之用处，谓之不二随顺。若学者 <lb ed="X" n="0242c20"/><lb ed="R087" n="0730a14"/>说时，即于十二时中，妄想攀缘，念念无明，生死根 <lb ed="X" n="0242c21"/><lb ed="R087" n="0730a15"/>本。不是执凡，便是执圣；不是执真，便是执妄；不是 <lb ed="X" n="0242c22"/><lb ed="R087" n="0730a16"/>执有，便是执无。与他凡夫二乘一般，唯是一切处 <lb ed="X" n="0242c23"/><lb ed="R087" n="0730a17"/>一切时，不著凡圣真妄有无，然後在真全真，在妄 <lb ed="X" n="0242c24"/><lb ed="R087" n="0730a18"/>全妄，打成一片，方合得他随顺不二。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0243a" n="0243a"/> <lb ed="X" n="0243a01"/><lb ed="R087" n="0730b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243a0101">于不二境，现诸净土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243a02"/><lb ed="R087" n="0730b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243a0201"><persName>佛</persName>一性中名不二境，以无著无染之法接化众生。</p> <lb ed="X" n="0243a03"/><lb ed="R087" n="0730b03"/><p xml:id="pX10p0243a0301">西蜀复庵辉禅师曰：于者，依也。教家谓之境声，就 <lb ed="X" n="0243a04"/><lb ed="R087" n="0730b04"/>境上得此于字之声。不二境者，即上文说中道随 <lb ed="X" n="0243a05"/><lb ed="R087" n="0730b05"/>顺不二之境。诸者，随类普应曰诸。净土者，乃对秽 <lb ed="X" n="0243a06"/><lb ed="R087" n="0730b06"/>土之称。然此土有四：一、法性土，法身所居；二、受用 <lb ed="X" n="0243a07"/><lb ed="R087" n="0730b07"/>土，于中又分为二：一、自受用土，唯<persName>佛</persName>自见；二、他受 <lb ed="X" n="0243a08"/><lb ed="R087" n="0730b08"/>用土，唯地上菩萨见，地前小乘不见；三、变化土，丈 <lb ed="X" n="0243a09"/><lb ed="R087" n="0730b09"/>六化身所居。今经统唯二种，谓净土及秽土。<persName>佛</persName>说 <lb ed="X" n="0243a10"/><lb ed="R087" n="0730b10"/>此经之时，地前大众见<persName>佛</persName>化身居于<name role="" type="person">娑婆世界</name>瓦 <lb ed="X" n="0243a11"/><lb ed="R087" n="0730b11"/>砾、荆棘、坑坎、堆阜秽土之中，说圆觉经；地上大众 <lb ed="X" n="0243a12"/><lb ed="R087" n="0730b12"/>见<persName>佛</persName>他受用报身居于琼林、玉树、宝殿、金台净土 <lb ed="X" n="0243a13"/><lb ed="R087" n="0730b13"/>之中，为其说圆觉经。所闻之法则一，所见之人各 <lb ed="X" n="0243a14"/><lb ed="R087" n="0730b14"/>别，岂非吾<persName>佛</persName>于中道不二境中随顺普应乎？註云： <lb ed="X" n="0243a15"/><lb ed="R087" n="0730b15"/>地前大众得<persName>佛</persName>加被方见，报身不蒙加被即不见。 <lb ed="X" n="0243a16"/><lb ed="R087" n="0730b16"/>又前所说凡圣一体者，此是从自受用土入法性 <lb ed="X" n="0243a17"/><lb ed="R087" n="0730b17"/>土；今此应诸菩萨现诸净土者，此即从法性土现 <lb ed="X" n="0243a18"/><lb ed="R087" n="0730b18"/>他受用土。故次文云与大菩萨等是也。</p> <lb ed="X" n="0243a19"/><lb ed="R087" n="0731a01"/><p xml:id="pX10p0243a1901">四、明聪讲师曰：入于神通大光明藏至现诸净土 <lb ed="X" n="0243a20"/><lb ed="R087" n="0731a02"/>者。神者，名天心。通者，名慧性。大者，即法身德。光者， <lb ed="X" n="0243a21"/><lb ed="R087" n="0731a03"/>即般若德。明者，即解脱德。此之三德，会无量三谛 <lb ed="X" n="0243a22"/><lb ed="R087" n="0731a04"/>法，归秘密藏，包一切善法，曰藏。三昧，翻调直定。正 <lb ed="X" n="0243a23"/><lb ed="R087" n="0731a05"/>受者，即正心行处也。三昧，梵语。正受，华言。今华梵 <lb ed="X" n="0243a24"/><lb ed="R087" n="0731a06"/>双擧，其实一切圣贤皆用三昧正受为出入之门， <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0243b" n="0243b"/> <lb ed="X" n="0243b01"/><lb ed="R087" n="0731a07"/>以无分别智缘无相理，故曰正心行处。光严者，即 <lb ed="X" n="0243b02"/><lb ed="R087" n="0731a08"/>了因智慧也。住持者，即缘因福德也。一切<persName>如来</persName>皆 <lb ed="X" n="0243b03"/><lb ed="R087" n="0731a09"/>用缘了二因莊严，本有正因而成<persName>佛</persName>也。是诸众生 <lb ed="X" n="0243b04"/><lb ed="R087" n="0731a10"/>者，诸之一字，不一之辞，该一法界，皆云众生。<persName>佛</persName>亦 <lb ed="X" n="0243b05"/><lb ed="R087" n="0731a11"/>谓之无上众生，性净之理，故曰觉地。在<persName>佛</persName>曰果，在 <lb ed="X" n="0243b06"/><lb ed="R087" n="0731a12"/>众生曰因。今将<persName>佛</persName>果对众生因地，幷具圆觉妙明 <lb ed="X" n="0243b07"/><lb ed="R087" n="0731a13"/>之性，无身心相，故曰寂灭。亦无差别相，故曰平等。 <lb ed="X" n="0243b08"/><lb ed="R087" n="0731a14"/>经中凡言十方，即是十法界也。今言十界，界界融 <lb ed="X" n="0243b09"/><lb ed="R087" n="0731a15"/>通，入妙圆觉，故曰圆满。只一本觉真如<persName>佛</persName>性，随染 <lb ed="X" n="0243b10"/><lb ed="R087" n="0731a16"/>净缘，故曰不二。随顺于不二境，正明现土即秽为 <lb ed="X" n="0243b11"/><lb ed="R087" n="0731a17"/>净，即娑婆秽为寂光净。行法云：释迦牟尼名毘卢 <lb ed="X" n="0243b12"/><lb ed="R087" n="0731a18"/>遮那，遍一切处。其<persName>佛</persName>住处名常寂光，常波罗蜜所 <lb ed="X" n="0243b13"/><lb ed="R087" n="0731b01"/>摄成处，我波罗蜜所安立处，乐波罗蜜灭受想处， <lb ed="X" n="0243b14"/><lb ed="R087" n="0731b02"/>净波罗蜜不住身心相处，不见有无诸法相处。又 <lb ed="X" n="0243b15"/><lb ed="R087" n="0731b03"/>十六观经：<persName>佛</persName>与韦提希夫人现诸净土，或有国土 <lb ed="X" n="0243b16"/><lb ed="R087" n="0731b04"/>纯是莲花，或有国土如玻<g ref="#CB00224">璃</g>镜，或有国土如自在 <lb ed="X" n="0243b17"/><lb ed="R087" n="0731b05"/>天宫。岂非即此灵山便是报国无上报事？不须壞 <lb ed="X" n="0243b18"/><lb ed="R087" n="0731b06"/>此灵山，突出寂照。恐人狐疑，不免谆复晓之。<note place="inline">以後开列 <lb ed="X" n="0243b19"/><lb ed="R087" n="0731b07"/>诸菩萨名位註解详说之。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0243b20"/><lb ed="R087" n="0731b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243b2001">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243b21"/><lb ed="R087" n="0731b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243b2101">梵语菩提萨埵，秦人好略略去提埵二字，只云菩 <lb ed="X" n="0243b22"/><lb ed="R087" n="0731b10"/>萨翻大道心成就众生，亦可云菩提翻道又翻觉。 <lb ed="X" n="0243b23"/><lb ed="R087" n="0731b11"/>此十万众皆邻真亚圣地住圣贤，或权或实或显 <lb ed="X" n="0243b24"/><lb ed="R087" n="0731b12"/>或晦，同入寂光启扬圆觉。此经不入二乘之手，不 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0243c" n="0243c"/> <lb ed="X" n="0243c01"/><lb ed="R087" n="0731b13"/>列声闻缘觉众也。最後流通却列凡夫众，<name role="" type="person">须弥山</name> <lb ed="X" n="0243c02"/><lb ed="R087" n="0731b14"/>王幷鸠槃荼火首金刚等，以知同在灵山，但凡圣 <lb ed="X" n="0243c03"/><lb ed="R087" n="0731b15"/>所见有异也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c04"/><lb ed="R087" n="0731b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c0401"><name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c05"/><lb ed="R087" n="0731b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c0501">文殊久成正觉，即龙种上尊王<persName>佛</persName>，降尊就卑，佐辅 <lb ed="X" n="0243c06"/><lb ed="R087" n="0731b18"/>牟尼，又翻妙德，又曰妙首。昔因女人而发道心，又 <lb ed="X" n="0243c07"/><lb ed="R087" n="0732a01"/>昔为妙光菩萨，化八王子，次第而成。最後第八王 <lb ed="X" n="0243c08"/><lb ed="R087" n="0732a02"/>子，乃燃灯<persName>佛</persName>。彼时释迦为儒童，买五茎莲花，供养 <lb ed="X" n="0243c09"/><lb ed="R087" n="0732a03"/>燃灯，幷佈发掩泥。燃灯与之授记曰：汝将来于五 <lb ed="X" n="0243c10"/><lb ed="R087" n="0732a04"/>浊世为<persName>佛</persName>，号释迦牟尼。以燃灯往望，妙光九代祖 <lb ed="X" n="0243c11"/><lb ed="R087" n="0732a05"/>师瞿昙，乃玄孙也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c12"/><lb ed="R087" n="0732a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c1201">普贤菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c13"/><lb ed="R087" n="0732a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c1301">曲济无遗曰普，邻极亚圣曰贤，乃东方宝威德上 <lb ed="X" n="0243c14"/><lb ed="R087" n="0732a08"/>王<persName>佛</persName>国菩萨也。闻灵山说法花经，法会将终方至。 <lb ed="X" n="0243c15"/><lb ed="R087" n="0732a09"/>驾白象王，入我娑婆，即法花经劝发品也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c16"/><lb ed="R087" n="0732a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c1601">普眼菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c17"/><lb ed="R087" n="0732a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c1701">遍观为義，普观法界众生，皆具入圆觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c18"/><lb ed="R087" n="0732a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c1801"><name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c19"/><lb ed="R087" n="0732a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c1901">金取铦利为義，刚则刚健，喩般若之慧能断众惑。 <lb ed="X" n="0243c20"/><lb ed="R087" n="0732a14"/>包覆因果善恶曰藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c21"/><lb ed="R087" n="0732a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c2101">弥勒菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0243c22"/><lb ed="R087" n="0732a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c2201">翻。慈氏，姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>，字也。昔为国王，驾白象遊城 <lb ed="X" n="0243c23"/><lb ed="R087" n="0732a17"/>外，其象见野象而欲性狂发，王幾失命，乃惩治调 <lb ed="X" n="0243c24"/><lb ed="R087" n="0732a18"/>象之人。象人答曰：其象本自可调，为见野象欲心 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0244a" n="0244a"/> <lb ed="X" n="0244a01"/><lb ed="R087" n="0732b01"/>发生，不然请王令调之。象至王前，烧红铁弹丸曰： <lb ed="X" n="0244a02"/><lb ed="R087" n="0732b02"/>汝于王得罪，令吞铁丸。令象开口吞之，丸从後出， <lb ed="X" n="0244a03"/><lb ed="R087" n="0732b03"/>跪而伏调。王见是事，发慈悲心，故以姓号慈氏也。 <lb ed="X" n="0244a04"/><lb ed="R087" n="0732b04"/>王曰：汝既能调，如何令之有失？曰：臣能调象身，不 <lb ed="X" n="0244a05"/><lb ed="R087" n="0732b05"/>能调象心，其象心非臣之所能调。王曰：世间孰有 <lb ed="X" n="0244a06"/><lb ed="R087" n="0732b06"/>善调心者乎？曰：唯有<persName>佛</persName>善能调心。王往问<persName>佛</persName>，<persName>佛</persName>曰： <lb ed="X" n="0244a07"/><lb ed="R087" n="0732b07"/>世间调心各有方法，调象、调牛马若干诸类，欲调 <lb ed="X" n="0244a08"/><lb ed="R087" n="0732b08"/>之无遏所欲，随其所好而渐调之，如禽畜、乌鸢、蝼 <lb ed="X" n="0244a09"/><lb ed="R087" n="0732b09"/>蚁之属，皆可调之。净名云：先以欲钩牵，後令入<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0244a10"/><lb ed="R087" n="0732b10"/>智。其难调者，唯世人心尔。古云：高可射，深可钓，唯 <lb ed="X" n="0244a11"/><lb ed="R087" n="0732b11"/>有人心咫尺间，只尺人心难可料。所以须菩提首 <lb ed="X" n="0244a12"/><lb ed="R087" n="0732b12"/>问净心。此经示二十五定轮、三种妙观，正是调心 <lb ed="X" n="0244a13"/><lb ed="R087" n="0732b13"/>之術。人心散即用止止之，止则息攀缘之心也。昏 <lb ed="X" n="0244a14"/><lb ed="R087" n="0732b14"/>即用观观之，其昏即朗止。观乃明静之法，明静即 <lb ed="X" n="0244a15"/><lb ed="R087" n="0732b15"/>寂照。散即止寂也，昏即观照也。以此为药，无明之 <lb ed="X" n="0244a16"/><lb ed="R087" n="0732b16"/>病不远而复也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244a17"/><lb ed="R087" n="0732b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244a1701">淸净慧菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244a18"/><lb ed="R087" n="0732b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244a1801">澄心如月，虚<anchor xml:id="nkr_note_add_0244a1801" n="0244a1801"/><anchor xml:id="beg0244a1801" n="0244a1801"/>己<anchor xml:id="end0244a1801"/>若潭，月皎潭淸，神淸慧朗，斯之谓 <lb ed="X" n="0244a19"/><lb ed="R087" n="0733a01"/>欤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244a20"/><lb ed="R087" n="0733a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244a2001">威德自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244a21"/><lb ed="R087" n="0733a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244a2101">圭峰云：三藏成就，功用猛利，邪魔不能扰，妄惑不 <lb ed="X" n="0244a22"/><lb ed="R087" n="0733a04"/>能侵故也。今云：人之动静，莫过四威仪。行住坐卧， <lb ed="X" n="0244a23"/><lb ed="R087" n="0733a05"/>道在乎动静之间。此之圣流，行如象王，威如狮子， <lb ed="X" n="0244a24"/><lb ed="R087" n="0733a06"/>进退以礼，折旋俯仰，威仪详序，以模笵後贤，故斯 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0244b" n="0244b"/> <lb ed="X" n="0244b01"/><lb ed="R087" n="0733a07"/>名不朽也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b02"/><lb ed="R087" n="0733a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b0201">辨音菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b03"/><lb ed="R087" n="0733a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b0301">此菩萨善能辨别随类圆音，故曰辨音。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b04"/><lb ed="R087" n="0733a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b0401">净诸业障菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b05"/><lb ed="R087" n="0733a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b0501">一切业障，尽依四相而生。此菩萨身、口、意三业，如 <lb ed="X" n="0244b06"/><lb ed="R087" n="0733a12"/>珠玉无瑕疵，泯绝诸恶，奉行众善。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b07"/><lb ed="R087" n="0733a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b0701"><name role="" type="person">普觉菩萨</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b08"/><lb ed="R087" n="0733a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b0801">自觉亦能觉他，念起即觉。是也觉，非也觉，觉是觉 <lb ed="X" n="0244b09"/><lb ed="R087" n="0733a15"/>非。所以针艾随身，膏肓之鬼自惧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b10"/><lb ed="R087" n="0733a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b1001">圆觉菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b11"/><lb ed="R087" n="0733a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b1101">理无不圆，事无不觉，故曰圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b12"/><lb ed="R087" n="0733a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b1201">贤善首菩萨等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b13"/><lb ed="R087" n="0733b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b1301">近圣曰贤，顺理曰善，故曰贤善首。一会法众，十方 <lb ed="X" n="0244b14"/><lb ed="R087" n="0733b02"/>人俱，故曰等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b15"/><lb ed="R087" n="0733b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b1501">而为上首，与诸眷属皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0244b16"/><lb ed="R087" n="0733b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b1601">西蜀复庵辉禅师曰：上文皆处成就，此即众成就。 <lb ed="X" n="0244b17"/><lb ed="R087" n="0733b05"/>与者，幷也。大者，拣小義，即指登地大菩萨。菩萨是 <lb ed="X" n="0244b18"/><lb ed="R087" n="0733b06"/>不全梵语，全云菩提，此云觉；萨埵，此云有情。谓此 <lb ed="X" n="0244b19"/><lb ed="R087" n="0733b07"/>人既能自觉，亦复觉他有情、众生，但行二利之人， <lb ed="X" n="0244b20"/><lb ed="R087" n="0733b08"/>总可谓菩萨摩诃，即大也。谓此有情信大法、解大 <lb ed="X" n="0244b21"/><lb ed="R087" n="0733b09"/>義、发大心、趣大果、修大行、证大道之人，皆是指诸 <lb ed="X" n="0244b22"/><lb ed="R087" n="0733b10"/>上菩萨也。皆入三昧者，谓<persName>佛</persName>既入大光明藏三昧 <lb ed="X" n="0244b23"/><lb ed="R087" n="0733b11"/>正受，而十二菩萨与诸眷属亦皆入定，同止住释 <lb ed="X" n="0244b24"/><lb ed="R087" n="0733b12"/>迦<persName>如来</persName>凡圣平等、因果不二法性之会。今将正宗 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0244c" n="0244c"/> <lb ed="X" n="0244c01"/><lb ed="R087" n="0733b13"/>分中十一章问答束之为二，谓初一问答令信解 <lb ed="X" n="0244c02"/><lb ed="R087" n="0733b14"/>真正，成本起因；後十问答令依解修行，随根证入 <lb ed="X" n="0244c03"/><lb ed="R087" n="0733b15"/>也。今先纶贯一经涂辙，初一问答令信解真正，成 <lb ed="X" n="0244c04"/><lb ed="R087" n="0733b16"/>本起因者，盖文殊表解，普贤表行。夫欲运心修行， <lb ed="X" n="0244c05"/><lb ed="R087" n="0733b17"/>先须信解真正，解若不正，所修一切皆邪，纵使精 <lb ed="X" n="0244c06"/><lb ed="R087" n="0733b18"/>勤，徒为劳苦也。又若是愚教、始教、终教，多先且修 <lb ed="X" n="0244c07"/><lb ed="R087" n="0734a01"/>行，後方顿悟。若花严与此经仪式则不然，先且顿 <lb ed="X" n="0244c08"/><lb ed="R087" n="0734a02"/>同<persName>佛</persName>解，然後修行。盖先要了悟自心，所以花严云： <lb ed="X" n="0244c09"/><lb ed="R087" n="0734a03"/>若不了自心，云何知正道？由彼顚倒慧，增长一切 <lb ed="X" n="0244c10"/><lb ed="R087" n="0734a04"/>恶。是知有信须得解，有解须得信。何以知之？花严 <lb ed="X" n="0244c11"/><lb ed="R087" n="0734a05"/>三圣观云：有信无解，增长无明。有解无信，增长邪 <lb ed="X" n="0244c12"/><lb ed="R087" n="0734a06"/>见。信解圆通，方为行本。如今有一般人，虽有信心， <lb ed="X" n="0244c13"/><lb ed="R087" n="0734a07"/>无正解，乃是中无主。既然是中无主，一被邪魔外 <lb ed="X" n="0244c14"/><lb ed="R087" n="0734a08"/>道、顽朋败友相诱将去，到底只染得外道知见，增 <lb ed="X" n="0244c15"/><lb ed="R087" n="0734a09"/>得一切无明种子。又一般人，有邪解悟，事事会得， <lb ed="X" n="0244c16"/><lb ed="R087" n="0734a10"/>却无信心，一向撥无因果，增长邪见。是知信解二 <lb ed="X" n="0244c17"/><lb ed="R087" n="0734a11"/>字，如车两轮，如鸟两翼，此不可阙。今此第一文殊 <lb ed="X" n="0244c18"/><lb ed="R087" n="0734a12"/>章，通为上中下三根之人开解。第二普贤章，通为 <lb ed="X" n="0244c19"/><lb ed="R087" n="0734a13"/>上中下三根之人开行。第三普眼章，依文殊之解、 <lb ed="X" n="0244c20"/><lb ed="R087" n="0734a14"/>普贤之行，教示上根之人，运心入二空观，兼仿修 <lb ed="X" n="0244c21"/><lb ed="R087" n="0734a15"/>法界观。行人入观，方有疑念，故有第四金刚藏一 <lb ed="X" n="0244c22"/><lb ed="R087" n="0734a16"/>章起疑。既是有疑，必推究轮迴根本，故有第五弥 <lb ed="X" n="0244c23"/><lb ed="R087" n="0734a17"/>勒一章。既知轮迴根本，必须断之。既断轮迴根本， <lb ed="X" n="0244c24"/><lb ed="R087" n="0734a18"/>方证入圆觉。纔证入，便自然有阶差地位安排，故 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0245a" n="0245a"/> <lb ed="X" n="0245a01"/><lb ed="R087" n="0734b01"/>有第六淸净慧一章安排地位从凡入圣。如是六 <lb ed="X" n="0245a02"/><lb ed="R087" n="0734b02"/>章经文中，二空观只了得上根之人。其次更有一 <lb ed="X" n="0245a03"/><lb ed="R087" n="0734b03"/>类中根之人，虽闻<persName>佛</persName>说开悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0245a0301" n="0245a0301"/><anchor xml:id="beg0245a0301" n="0245a0301"/>已<anchor xml:id="end0245a0301"/>竟，只是根劣，于二 <lb ed="X" n="0245a04"/><lb ed="R087" n="0734b04"/>空观不能证入，于是故有威德菩萨为中根之人 <lb ed="X" n="0245a05"/><lb ed="R087" n="0734b05"/>请问三观。虽蒙<persName>佛</persName>开示三观行相，未知有幾种修 <lb ed="X" n="0245a06"/><lb ed="R087" n="0734b06"/>习，故有辨音菩萨请问蒙<persName>佛</persName>开示二十五轮。被二 <lb ed="X" n="0245a07"/><lb ed="R087" n="0734b07"/>十五种機行人既入三观诸轮，方犯著四相，故有 <lb ed="X" n="0245a08"/><lb ed="R087" n="0734b08"/>净诸业障菩萨请问断除四相。既除四相，四病未 <lb ed="X" n="0245a09"/><lb ed="R087" n="0734b09"/>亡，故有<name role="" type="person">普觉菩萨</name>请问令依师離作止任灭四病。 <lb ed="X" n="0245a10"/><lb ed="R087" n="0734b10"/>四相既除，四病<anchor xml:id="nkr_note_add_0245a1001" n="0245a1001"/><anchor xml:id="beg0245a1001" n="0245a1001"/>已<anchor xml:id="end0245a1001"/>去，如是一类中根之人一时悟 <lb ed="X" n="0245a11"/><lb ed="R087" n="0734b11"/>道。更有一类下根之人根劣障重，又于三观诸轮 <lb ed="X" n="0245a12"/><lb ed="R087" n="0734b12"/>不能证入，于是故有圆觉菩萨请问蒙<persName>佛</persName>开示道 <lb ed="X" n="0245a13"/><lb ed="R087" n="0734b13"/>场加行。三期修练被及下根，所谓一法巧被三根 <lb ed="X" n="0245a14"/><lb ed="R087" n="0734b14"/>也。问：花严经科云擧果劝乐生信分，此经科云初 <lb ed="X" n="0245a15"/><lb ed="R087" n="0734b15"/>一问答令信解真正成本起因，何故彼经就果上 <lb ed="X" n="0245a16"/><lb ed="R087" n="0734b16"/>发信，此经就解上发信耶？答：彼经以事事无碍为 <lb ed="X" n="0245a17"/><lb ed="R087" n="0734b17"/>宗，故就事上发信；此经以理为宗，故就体上发信， <lb ed="X" n="0245a18"/><lb ed="R087" n="0734b18"/>不同也。</p> <lb ed="X" n="0245a19"/><lb ed="R087" n="0735a01"/><p xml:id="pX10p0245a1901">聪讲师曰：十二开士皆唱导之师，故曰上首。与诸 <lb ed="X" n="0245a20"/><lb ed="R087" n="0735a02"/>眷属者，则十万人俱是也。後歎德云：皆入三昧，即 <lb ed="X" n="0245a21"/><lb ed="R087" n="0735a03"/>大光明藏也。谓法界圆融，真如淸净，因人果人同 <lb ed="X" n="0245a22"/><lb ed="R087" n="0735a04"/>住一处，故曰同住平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0245a23"/><lb ed="R087" n="0735a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"><name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0245a2301">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨，在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足 <lb ed="X" n="0245a24"/><lb ed="R087" n="0735a06"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0245b" n="0245b"/> <lb ed="X" n="0245b01"/><lb ed="R087" n="0735a07"/>诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净因地法行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0245b02"/><lb ed="R087" n="0735a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0245b0201">本起者，<persName>佛</persName>从凡夫时最初所起之心。因地者，<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0245b03"/><lb ed="R087" n="0735a09"/>初地。法行者，<persName>佛</persName>之妙行。</p> <lb ed="X" n="0245b04"/><lb ed="R087" n="0735a10"/><p xml:id="pX10p0245b0401">西蜀复庵辉禅师曰：此乃伸请也。于是者，盖指平 <lb ed="X" n="0245b05"/><lb ed="R087" n="0735a11"/>等法会之处，运前起後之辞。梵语文殊，此云妙吉 <lb ed="X" n="0245b06"/><lb ed="R087" n="0735a12"/>祥。从座而起者，乃是从法座而起悲济之用，悲愍 <lb ed="X" n="0245b07"/><lb ed="R087" n="0735a13"/>众生起教之故。顶礼<persName>佛</persName>足者，以至贵至尊之顶，礼 <lb ed="X" n="0245b08"/><lb ed="R087" n="0735a14"/><persName>世尊</persName>至卑之足，此敬之至。右绕者，表顺<persName>佛</persName>法之理。 <lb ed="X" n="0245b09"/><lb ed="R087" n="0735a15"/>不偝三迊者，表皈依三宝断三毒等。长跪者，表安 <lb ed="X" n="0245b10"/><lb ed="R087" n="0735a16"/>危不易。叉手者，表人境交参。又从座而起至三迊， <lb ed="X" n="0245b11"/><lb ed="R087" n="0735a17"/>此表洗身业。长跪叉手，表洗意业。而白<persName>佛</persName>言<anchor xml:id="nkr_note_add_0245b1101" n="0245b1101"/><anchor xml:id="beg0245b1101" n="0245b1101"/>已<anchor xml:id="end0245b1101"/>下， <lb ed="X" n="0245b12"/><lb ed="R087" n="0735a18"/>幷表口业也。此一段文皆是结集人缀缉也。大悲 <lb ed="X" n="0245b13"/><lb ed="R087" n="0735b01"/><persName>世尊</persName>，方是文殊赞<persName>佛</persName>也。大以拣小为義，慈能与乐， <lb ed="X" n="0245b14"/><lb ed="R087" n="0735b02"/>悲能救苦。问：何故不云大智大悲耶？答：盖文殊请 <lb ed="X" n="0245b15"/><lb ed="R087" n="0735b03"/>问，意为末代众生行利他之行，不是自利，故赞云 <lb ed="X" n="0245b16"/><lb ed="R087" n="0735b04"/>大悲。且如小乘之人有智无悲，大乘之人悲智双 <lb ed="X" n="0245b17"/><lb ed="R087" n="0735b05"/>运，唯<persName>佛</persName>全行利他之行，得称大悲。譬如有人落水， <lb ed="X" n="0245b18"/><lb ed="R087" n="0735b06"/>若小乘之人见之便不肯救，由小乘人<anchor xml:id="nkr_note_add_0245b1801" n="0245b1801"/><anchor xml:id="beg0245b1801" n="0245b1801"/>已<anchor xml:id="end0245b1801"/>知无量 <lb ed="X" n="0245b19"/><lb ed="R087" n="0735b07"/>劫来轮转生死海中受大苦恼，自一脱離三界之 <lb ed="X" n="0245b20"/><lb ed="R087" n="0735b08"/>後更不敢再入，所以不救。若菩萨人见之，便先自 <lb ed="X" n="0245b21"/><lb ed="R087" n="0735b09"/>著脚然後救之，乃自利利他也。若<persName>佛</persName>见之即便入 <lb ed="X" n="0245b22"/><lb ed="R087" n="0735b10"/>水，令速出離到安稳处，故谓之大慧也。<persName>世尊</persName>者，具 <lb ed="X" n="0245b23"/><lb ed="R087" n="0735b11"/>上九号为世所尊，故曰<persName>世尊</persName>。愿为此会诸来法众 <lb ed="X" n="0245b24"/><lb ed="R087" n="0735b12"/>者，愿以希求乐欲为義，法众即十万大众也。文殊 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0245c" n="0245c"/> <lb ed="X" n="0245c01"/><lb ed="R087" n="0735b13"/>白<persName>佛</persName>者，告<persName>佛</persName>慈悲方便，宣说当初未成<persName>佛</persName>时，创初 <lb ed="X" n="0245c02"/><lb ed="R087" n="0735b14"/>根本本起淸净因地法行也。大凡圆顿之教，修行 <lb ed="X" n="0245c03"/><lb ed="R087" n="0735b15"/>仪式，必先发三重因地。何谓三重因地，一了悟觉 <lb ed="X" n="0245c04"/><lb ed="R087" n="0735b16"/>性，二发菩提心，三修菩萨行。谓先顿悟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0245c0401" n="0245c0401"/><anchor xml:id="beg0245c0401" n="0245c0401"/>己<anchor xml:id="end0245c0401"/>分上， <lb ed="X" n="0245c05"/><lb ed="R087" n="0735b17"/>本有灵明廣大真实圆觉之性，顿信本无无明，顿 <lb ed="X" n="0245c06"/><lb ed="R087" n="0735b18"/>信本无生死，此谓之大悟觉性，然後方发菩提心。 <lb ed="X" n="0245c07"/><lb ed="R087" n="0736a01"/>梵语菩提，此云觉。既了悟觉性，却于行住坐卧，折 <lb ed="X" n="0245c08"/><lb ed="R087" n="0736a02"/>旋俯仰，起居问讯，动容<g ref="#CB00764">笑</g>语，一切处，一切时，常起 <lb ed="X" n="0245c09"/><lb ed="R087" n="0736a03"/>觉悟之心。此之悟心，要得念念与最初所悟本觉 <lb ed="X" n="0245c10"/><lb ed="R087" n="0736a04"/>相应。所以本生和尙云，只这动转施为，还合得本来 <lb ed="X" n="0245c11"/><lb ed="R087" n="0736a05"/>主人公也无。若也合得，十二时中，无虚弃底道理。 <lb ed="X" n="0245c12"/><lb ed="R087" n="0736a06"/>若合不得，吃茶说话，往往作茶话会。若得契合，此 <lb ed="X" n="0245c13"/><lb ed="R087" n="0736a07"/>谓之发菩提心，此心便是大智之心。其次方修菩 <lb ed="X" n="0245c14"/><lb ed="R087" n="0736a08"/>萨行者，谓于一切处，念念慈，念念悲，利乐有情，饶 <lb ed="X" n="0245c15"/><lb ed="R087" n="0736a09"/>益群品，教化成熟，不捨摄受一切众生，修菩萨行。 <lb ed="X" n="0245c16"/><lb ed="R087" n="0736a10"/>如花严经中，善财童子，先是文殊了悟觉性，遂乃 <lb ed="X" n="0245c17"/><lb ed="R087" n="0736a11"/>南游一百十城，参见五十三人善知识。凡见一善 <lb ed="X" n="0245c18"/><lb ed="R087" n="0736a12"/>知识，皆先自云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0245c1801" n="0245c1801"/><anchor xml:id="beg0245c1801" n="0245c1801"/>已<anchor xml:id="end0245c1801"/>先发菩提心。而未知菩萨修 <lb ed="X" n="0245c19"/><lb ed="R087" n="0736a13"/>何等法，行何等行，云何发心。又如起信论云：了二 <lb ed="X" n="0245c20"/><lb ed="R087" n="0736a14"/>觉，发三心，修五行。亦同今来经文，谓问：我<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>， <lb ed="X" n="0245c21"/><lb ed="R087" n="0736a15"/>于无量劫中，未曾成<persName>等正觉</persName>之时，创初根本因地， <lb ed="X" n="0245c22"/><lb ed="R087" n="0736a16"/>如何发起一念修习心地法门，如何行淸净離相 <lb ed="X" n="0245c23"/><lb ed="R087" n="0736a17"/>称性法行。何故文殊始初发问，便问此事，却为最 <lb ed="X" n="0245c24"/><lb ed="R087" n="0736a18"/>初发心修行一著，最为要紧。切宜仔细寻得真正 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0246a" n="0246a"/> <lb ed="X" n="0246a01"/><lb ed="R087" n="0736b01"/>路，然後方行。所谓见道方修道，不见复何修。若还 <lb ed="X" n="0246a02"/><lb ed="R087" n="0736b02"/>不辨邪正，忽被朋友引去，熏得邪见无明种子，纔 <lb ed="X" n="0246a03"/><lb ed="R087" n="0736b03"/>到眼光落地之时，沦入地狱，百劫千生，无由解脱。 <lb ed="X" n="0246a04"/><lb ed="R087" n="0736b04"/>如人种瓜，须是预先仔细寻取好种。若错用苦种 <lb ed="X" n="0246a05"/><lb ed="R087" n="0736b05"/>之时，纵是得瓜，还成苦味。何以知之？圭峰云：夫欲 <lb ed="X" n="0246a06"/><lb ed="R087" n="0736b06"/>求果者，必先观于因。因若不真，果还是妄。又楞严 <lb ed="X" n="0246a07"/><lb ed="R087" n="0736b07"/>云：因地不直，果招迂曲。所以花严云：不能了自心， <lb ed="X" n="0246a08"/><lb ed="R087" n="0736b08"/>云何知正道。由彼顚倒慧，增长一切恶。宗门中谓 <lb ed="X" n="0246a09"/><lb ed="R087" n="0736b09"/>之打底不遇作家，到老番成古董。纵饶精进勤苦， <lb ed="X" n="0246a10"/><lb ed="R087" n="0736b10"/>一时错了。所谓不省这个意，修行徒苦辛。以此推 <lb ed="X" n="0246a11"/><lb ed="R087" n="0736b11"/>之，是知文殊大智，首先问<persName>佛</persName>最初发心修行一著， <lb ed="X" n="0246a12"/><lb ed="R087" n="0736b12"/>开示利益後代众生，岂小補哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246a13"/><lb ed="R087" n="0736b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246a1301">及说菩萨，于大乘中，发淸净心，远離诸病。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246a14"/><lb ed="R087" n="0736b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246a1401">诸病者，诸幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246a15"/><lb ed="R087" n="0736b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246a1501">能使未来末世众生求大乘者，不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246a16"/><lb ed="R087" n="0736b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246a1601">西蜀复庵辉禅师曰：谓非唯说<persName>世尊</persName>最初根本因 <lb ed="X" n="0246a17"/><lb ed="R087" n="0736b17"/>修心地称性法行，更告<persName>佛</persName>说一切菩萨于大乘觉 <lb ed="X" n="0246a18"/><lb ed="R087" n="0736b18"/>悟心中发淸净菩提之心，大以拣小，乘以运载，能 <lb ed="X" n="0246a19"/><lb ed="R087" n="0737a01"/>运载一切众生離生死此岸，度烦恼中流，到涅槃 <lb ed="X" n="0246a20"/><lb ed="R087" n="0737a02"/>彼岸，妄不能变，垢不能染，離烦恼障，離所知障，故 <lb ed="X" n="0246a21"/><lb ed="R087" n="0737a03"/>曰淸净。远離诸病者，谓著有著无，见妄见真，分能 <lb ed="X" n="0246a22"/><lb ed="R087" n="0737a04"/>分所，幷四相四病，但是離心之外皆是病也。上初 <lb ed="X" n="0246a23"/><lb ed="R087" n="0737a05"/>一段文正是教示行人了悟觉性，此发心離病一 <lb ed="X" n="0246a24"/><lb ed="R087" n="0737a06"/>段文当第二发菩提心，第三修菩萨行，即下普眼 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0246b" n="0246b"/> <lb ed="X" n="0246b01"/><lb ed="R087" n="0737a07"/>章也。意令能使末世求于大乘之人依此开悟，依 <lb ed="X" n="0246b02"/><lb ed="R087" n="0737a08"/>此修行，于本始觉中不堕落邪见。如何谓之邪见？ <lb ed="X" n="0246b03"/><lb ed="R087" n="0737a09"/>但本心之外见妄见真皆是邪见，由唯此一事实， <lb ed="X" n="0246b04"/><lb ed="R087" n="0737a10"/>馀二即非真，倘乖淸净之心，必堕偏邪之见也。</p> <lb ed="X" n="0246b05"/><lb ed="R087" n="0737a11"/><p xml:id="pX10p0246b0501">四明聪讲师曰：于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨至求大乘者 <lb ed="X" n="0246b06"/><lb ed="R087" n="0737a12"/>不堕邪见者。一问<persName>如来</persName>本起淸净因地法行<note place="inline">此问观法， <lb ed="X" n="0246b07"/><lb ed="R087" n="0737a13"/>故云法行增深观</note>。<persName>如来</persName>本起因地有二种：一本门因地，如 <lb ed="X" n="0246b08"/><lb ed="R087" n="0737a14"/>法花本门，寿量如五百千万亿三千大千世界，抹 <lb ed="X" n="0246b09"/><lb ed="R087" n="0737a15"/>为微尘，一尘为一劫，我成<persName>佛</persName>来复过于此，此非凡 <lb ed="X" n="0246b10"/><lb ed="R087" n="0737a16"/>力所及也。二迹门因地，远推自大通前覆讲，及遇 <lb ed="X" n="0246b11"/><lb ed="R087" n="0737a17"/>阿私仙捨身为床座，採薪汲水为求妙法，及中间 <lb ed="X" n="0246b12"/><lb ed="R087" n="0737a18"/>遇燃灯，买五茎莲花供养，布<g ref="#CB00993">发</g>掩泥蒙记，为释迦 <lb ed="X" n="0246b13"/><lb ed="R087" n="0737b01"/>牟尼捨身求偈，剜灯问法，饲虎代鸽，如是足迹可 <lb ed="X" n="0246b14"/><lb ed="R087" n="0737b02"/>寻。今云本起因地，是乃迹中因地。此等皆以慈修 <lb ed="X" n="0246b15"/><lb ed="R087" n="0737b03"/>身，非秽浊之行，故曰淸净法行者，是深观也。法句 <lb ed="X" n="0246b16"/><lb ed="R087" n="0737b04"/>经云：吾博学无厌，奉法不懈，精进持戒，心不放逸， <lb ed="X" n="0246b17"/><lb ed="R087" n="0737b05"/>缘是得道，自致泥洹。此非深观忍力修心，安能解 <lb ed="X" n="0246b18"/><lb ed="R087" n="0737b06"/>黏去缚而成<persName>佛</persName>道？故得妙德发扬，意在规凡入圣 <lb ed="X" n="0246b19"/><lb ed="R087" n="0737b07"/>也。二问菩萨于大乘中发淸净心远離诸病。菩萨 <lb ed="X" n="0246b20"/><lb ed="R087" n="0737b08"/>发心，如善财南求见五十三善知识，皆云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0246b2001" n="0246b2001"/><anchor xml:id="beg0246b2001" n="0246b2001"/>已<anchor xml:id="end0246b2001"/>先 <lb ed="X" n="0246b21"/><lb ed="R087" n="0737b09"/>发阿耨多罗三藐三菩提心。又如常啼东请求般 <lb ed="X" n="0246b22"/><lb ed="R087" n="0737b10"/>若波罗蜜，卖身割肉，供养昙无竭，闻法证无生忍。 <lb ed="X" n="0246b23"/><lb ed="R087" n="0737b11"/>菩陀波仑打骨取髓，以求般若。此等皆是菩萨为 <lb ed="X" n="0246b24"/><lb ed="R087" n="0737b12"/>法亡躯，远離诸病。行法经中，阿难亦发三问：一问 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0246c" n="0246c"/> <lb ed="X" n="0246c01"/><lb ed="R087" n="0737b13"/><persName>如来</persName>灭後，云何众生起菩萨心，修行何等经典，正 <lb ed="X" n="0246c02"/><lb ed="R087" n="0737b14"/>念思惟一实境界？二问云何不失无上菩提之心？ <lb ed="X" n="0246c03"/><lb ed="R087" n="0737b15"/>三问云何复当不断烦恼，不離五欲，得净诸根，灭 <lb ed="X" n="0246c04"/><lb ed="R087" n="0737b16"/>除诸罪，父母所生淸净常眼，不断五欲，而能得见 <lb ed="X" n="0246c05"/><lb ed="R087" n="0737b17"/>诸障外事？此三问略尔，廣如彼文，同是发淸净心， <lb ed="X" n="0246c06"/><lb ed="R087" n="0737b18"/>远離诸病。三问能使未来末世众生求大乘者，不 <lb ed="X" n="0246c07"/><lb ed="R087" n="0738a01"/>堕邪见。法花云：此经<persName>佛</persName>在世时，犹多怨嫉，况<persName>佛</persName>灭 <lb ed="X" n="0246c08"/><lb ed="R087" n="0738a02"/>後，去圣逾远，圣贤隐伏，附<persName>佛</persName>法，外道增炽，多学邪 <lb ed="X" n="0246c09"/><lb ed="R087" n="0738a03"/>空，诃<persName>佛</persName>毁教，不存土木，毁灭缘生，引不吉人，恣行 <lb ed="X" n="0246c10"/><lb ed="R087" n="0738a04"/>非法，谓婬怒痴，尽是菩提。岂知一慢尊容，长沦暗 <lb ed="X" n="0246c11"/><lb ed="R087" n="0738a05"/>道，一轻圣典，永坠邪林，自坠见坑，复引盲者，当此 <lb ed="X" n="0246c12"/><lb ed="R087" n="0738a06"/>之际，孰能开正？故文殊不愤，特启激扬，为末世众 <lb ed="X" n="0246c13"/><lb ed="R087" n="0738a07"/>生，箴此见病，故设此问也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246c14"/><lb ed="R087" n="0738a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246c1401">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0246c1401" n="0246c1401"/><anchor xml:id="beg0246c1401" n="0246c1401"/>已<anchor xml:id="end0246c1401"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246c15"/><lb ed="R087" n="0738a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246c1501">五体者，头与四肢也。三请者，礼之至也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246c16"/><lb ed="R087" n="0738a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246c1601">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <lb ed="X" n="0246c17"/><lb ed="R087" n="0738a11"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0246c18"/><lb ed="R087" n="0738a12"/>切众生求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0246c19"/><lb ed="R087" n="0738a13"/>为汝说。时，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大乘默然 <lb ed="X" n="0246c20"/><lb ed="R087" n="0738a14"/>而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246c21"/><lb ed="R087" n="0738a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246c2101">西蜀复庵辉禅师曰：此乃展诚许听也。默然者，谓 <lb ed="X" n="0246c22"/><lb ed="R087" n="0738a16"/>洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0246c2201" n="0246c2201"/><anchor xml:id="beg0246c2201" n="0246c2201"/>己<anchor xml:id="end0246c2201"/>虚心，收视反听，如渴思水，如病思药也。此等 <lb ed="X" n="0246c23"/><lb ed="R087" n="0738a17"/>科段，下文例然，更不重释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0246c24"/><lb ed="R087" n="0738a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246c2401">善男子！无上法王。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0247a" n="0247a"/> <lb ed="X" n="0247a01"/><lb ed="R087" n="0738b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247a0101"><persName>佛</persName>之尊称也。<persName>佛</persName>悟最上乘法，为万法之主，更无在 <lb ed="X" n="0247a02"/><lb ed="R087" n="0738b02"/>其上者故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247a03"/><lb ed="R087" n="0738b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247a0301">有大陀罗尼门，名为圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247a04"/><lb ed="R087" n="0738b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247a0401">陀罗尼门者，藏经曰：总持门也。今圆觉为大陀罗 <lb ed="X" n="0247a05"/><lb ed="R087" n="0738b05"/>尼门者，总摄八万四千陀罗尼门故也。</p> <lb ed="X" n="0247a06"/><lb ed="R087" n="0738b06"/><p xml:id="pX10p0247a0601">西蜀复庵辉禅师曰：此显真宗本体也。善则顺理， <lb ed="X" n="0247a07"/><lb ed="R087" n="0738b07"/>男子则刚断为義。此即指对告文殊菩萨为善顺 <lb ed="X" n="0247a08"/><lb ed="R087" n="0738b08"/>刚断之男子也。无上法王者，法以轨则为義。无明 <lb ed="X" n="0247a09"/><lb ed="R087" n="0738b09"/>烦恼一切不净垢浊，当用无上真空轨则之法洗 <lb ed="X" n="0247a10"/><lb ed="R087" n="0738b10"/>去。王者，自在为義。无上者，谓世间之法莫能先之， <lb ed="X" n="0247a11"/><lb ed="R087" n="0738b11"/>故曰无上。且例如铁轮王之法，但于一天下而得 <lb ed="X" n="0247a12"/><lb ed="R087" n="0738b12"/>自在；铜轮王之法，但于二天下而得自在；银轮王 <lb ed="X" n="0247a13"/><lb ed="R087" n="0738b13"/>之法，但于三天下而得自在；金轮王之法，但于四 <lb ed="X" n="0247a14"/><lb ed="R087" n="0738b14"/>天下而得自在；以至梵王帝释之法，但三界内而 <lb ed="X" n="0247a15"/><lb ed="R087" n="0738b15"/>得自在，出三界之外便不得自在；唯<persName>佛</persName>之法王，不 <lb ed="X" n="0247a16"/><lb ed="R087" n="0738b16"/>但三界内三界外，以至刹刹尘尘无数世界而得 <lb ed="X" n="0247a17"/><lb ed="R087" n="0738b17"/>自在，故曰无上法王。此即指<persName>佛</persName>也。大之一字，乃绝 <lb ed="X" n="0247a18"/><lb ed="R087" n="0738b18"/>对待之大，非拣小之大。梵语陀罗尼，此云总持门， <lb ed="X" n="0247a19"/><lb ed="R087" n="0739a01"/>以出入无拥为義。圆觉者，谓众生十二时中虽具 <lb ed="X" n="0247a20"/><lb ed="R087" n="0739a02"/>有此圆字，只是不觉。何以知之？序云：终日圆觉而 <lb ed="X" n="0247a21"/><lb ed="R087" n="0739a03"/>未尝圆觉者，凡夫也。菩萨念念证此觉字，又不圆。 <lb ed="X" n="0247a22"/><lb ed="R087" n="0739a04"/>何以知之？序云：欲证圆觉而未极圆觉者，菩萨也。 <lb ed="X" n="0247a23"/><lb ed="R087" n="0739a05"/>唯是菩<persName>佛</persName>圣人有圆有觉。以有圆故，则德无不周； <lb ed="X" n="0247a24"/><lb ed="R087" n="0739a06"/>以有觉故，则灵源不昧。何以知之？序云：具足圆觉 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0247b" n="0247b"/> <lb ed="X" n="0247b01"/><lb ed="R087" n="0739a07"/>而住持圆觉者，<persName>如来</persName>也。然此圆觉，上至四圣，下及 <lb ed="X" n="0247b02"/><lb ed="R087" n="0739a08"/>六凡，无有一众生不具。<anchor xml:id="nkr_note_add_0247b0201" n="0247b0201"/><anchor xml:id="beg0247b0201" n="0247b0201"/>但<anchor xml:id="end0247b0201"/>以凡夫尘经未出，宝藏 <lb ed="X" n="0247b03"/><lb ed="R087" n="0739a09"/>犹埋，既不自知，枉受贫苦。唯十方诸<persName>佛</persName>证此，全得 <lb ed="X" n="0247b04"/><lb ed="R087" n="0739a10"/>其用。故今但标无上法王有大圆觉也。</p> <lb ed="X" n="0247b05"/><lb ed="R087" n="0739a11"/><p xml:id="pX10p0247b0501">四、明聪讲师曰：善男子！无上法王有大陀罗尼门， <lb ed="X" n="0247b06"/><lb ed="R087" n="0739a12"/>名为圆觉。世之为王，君臣朝会，统摄万<g ref="#CB15131">邦</g>，光宅天 <lb ed="X" n="0247b07"/><lb ed="R087" n="0739a13"/>下。法王启运寂默以证真，捨金轮而驭大千，耀玉 <lb ed="X" n="0247b08"/><lb ed="R087" n="0739a14"/>毫而制法界。涅槃云：法无上者，涅槃是众生，无上 <lb ed="X" n="0247b09"/><lb ed="R087" n="0739a15"/>者<persName>佛</persName>是。陀罗尼者，天台云：三昧与陀罗尼乃相成 <lb ed="X" n="0247b10"/><lb ed="R087" n="0739a16"/>之法，相成乃互具也。法花云：普现色身三昧与陀 <lb ed="X" n="0247b11"/><lb ed="R087" n="0739a17"/>罗尼，犹是解一切众生语言陀罗尼。三昧者，又名 <lb ed="X" n="0247b12"/><lb ed="R087" n="0739a18"/>三摩提，翻正心行处，亦云调直定。盖无始以来常 <lb ed="X" n="0247b13"/><lb ed="R087" n="0739b01"/>曲不端，得此三昧，故云正心行处。陀罗尼翻能持， <lb ed="X" n="0247b14"/><lb ed="R087" n="0739b02"/>集聚种种善法，持令不散不失。又云遮持，能遮一 <lb ed="X" n="0247b15"/><lb ed="R087" n="0739b03"/>切恶不善根，令不起故。又翻总持，若名若義，行地 <lb ed="X" n="0247b16"/><lb ed="R087" n="0739b04"/>功德皆悉任持，故号总持。但三昧专论持善，陀罗 <lb ed="X" n="0247b17"/><lb ed="R087" n="0739b05"/>尼兼遮恶義，或相应或不相应，分二名義。行法云： <lb ed="X" n="0247b18"/><lb ed="R087" n="0739b06"/>心纯是法，与法相应。又此陀罗尼三昧，唯<persName>佛</persName>菩萨 <lb ed="X" n="0247b19"/><lb ed="R087" n="0739b07"/>所行之法行，持此法门得成<persName>佛</persName>道，所以不共二乘 <lb ed="X" n="0247b20"/><lb ed="R087" n="0739b08"/>也。门者，未必专取出入为義，自凡修因得入圣果 <lb ed="X" n="0247b21"/><lb ed="R087" n="0739b09"/>以立门義。有云：方便门、解脱门、普门、婆罗门等，岂 <lb ed="X" n="0247b22"/><lb ed="R087" n="0739b10"/>专一義？今取遮恶持善，如世兵甲之器，外遮枪刀， <lb ed="X" n="0247b23"/><lb ed="R087" n="0739b11"/>内固名利衣甲，即今之圆觉也。遮其外恶，持其内 <lb ed="X" n="0247b24"/><lb ed="R087" n="0739b12"/>善，但此觉性，俱摄百界千如，善恶性相，故得遮六 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0247c" n="0247c"/> <lb ed="X" n="0247c01"/><lb ed="R087" n="0739b13"/>凡之恶，持四圣之善。究论善恶，乃全性之善恶，诸 <lb ed="X" n="0247c02"/><lb ed="R087" n="0739b14"/><persName>佛</persName>所以不断。<persName>佛</persName>若断此之恶，普现色身，从何而立？ <lb ed="X" n="0247c03"/><lb ed="R087" n="0739b15"/>当知圆融觉性，运一切善，遮一切恶，心<persName>佛</persName>众生，三 <lb ed="X" n="0247c04"/><lb ed="R087" n="0739b16"/>无差别也。名为圆觉者，既陀罗尼名为圆觉，圆觉 <lb ed="X" n="0247c05"/><lb ed="R087" n="0739b17"/><note place="inline">亦可</note>为陀罗尼，但诠名有异，其体本同，如火名热，亦 <lb ed="X" n="0247c06"/><lb ed="R087" n="0739b18"/>名为烧。陀罗尼遮恶義，圆者如珠走盘，圆无际故。 <lb ed="X" n="0247c07"/><lb ed="R087" n="0740a01"/>觉者乃相義，如十镜环绕，中燃一灯，灯体交参，东 <lb ed="X" n="0247c08"/><lb ed="R087" n="0740a02"/>西莫辨。须知圆觉，以百界千如为体，缘生性具，各 <lb ed="X" n="0247c09"/><lb ed="R087" n="0740a03"/>各自圆。但迷之为无明，悟之为法性，故云：三千在 <lb ed="X" n="0247c10"/><lb ed="R087" n="0740a04"/>理，同名无明；三千果成，咸称常乐；三千无改，无明 <lb ed="X" n="0247c11"/><lb ed="R087" n="0740a05"/>即明；三千幷常，俱体俱用。又须知照用同时，众生 <lb ed="X" n="0247c12"/><lb ed="R087" n="0740a06"/>无始，无明业识，非圆照觉相，以何遣迷？以何破障？ <lb ed="X" n="0247c13"/><lb ed="R087" n="0740a07"/>故裴相国云：统众德而大备，烁群昏而独照，故曰 <lb ed="X" n="0247c14"/><lb ed="R087" n="0740a08"/>圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c15"/><lb ed="R087" n="0740a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c1501">流出一切，淸净真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c16"/><lb ed="R087" n="0740a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c1601">真空妙性，如如不动者是也。裴休亦曰：不妄不变， <lb ed="X" n="0247c17"/><lb ed="R087" n="0740a11"/>故曰真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c18"/><lb ed="R087" n="0740a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c1801">菩提</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c19"/><lb ed="R087" n="0740a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c1901">此翻觉也。六祖曰：前念著境即烦恼，後念離境即 <lb ed="X" n="0247c20"/><lb ed="R087" n="0740a14"/>菩提，非觉而何？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c21"/><lb ed="R087" n="0740a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c2101">涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c22"/><lb ed="R087" n="0740a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c2201">此翻寂灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c23"/><lb ed="R087" n="0740a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c2301">及波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0247c24"/><lb ed="R087" n="0740a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c2401">此云到彼岸，亦云事究竟。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0248a" n="0248a"/> <lb ed="X" n="0248a01"/><lb ed="R087" n="0740b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0248a0101">教授菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0248a02"/><lb ed="R087" n="0740b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0248a0201"><persName>佛</persName>指教传授诸菩萨故。</p> <lb ed="X" n="0248a03"/><lb ed="R087" n="0740b03"/><p xml:id="pX10p0248a0301">西蜀复庵辉禅师曰：此显圆觉之德用也。流出者， <lb ed="X" n="0248a04"/><lb ed="R087" n="0740b04"/>觉性本无出入去来动静，非有别法从圆觉中流 <lb ed="X" n="0248a05"/><lb ed="R087" n="0740b05"/>出于外，但是依此圆觉之性，显发示现诸门功德， <lb ed="X" n="0248a06"/><lb ed="R087" n="0740b06"/>无有穷尽应用，无有疲厌，名为流出。一切者，普该 <lb ed="X" n="0248a07"/><lb ed="R087" n="0740b07"/>之言，此正是总标。淸净者，必竟空義，谓離烦恼障， <lb ed="X" n="0248a08"/><lb ed="R087" n="0740b08"/>離所知障，妄不能变，垢不能染，非诸有漏之法，故 <lb ed="X" n="0248a09"/><lb ed="R087" n="0740b09"/>曰淸净。所以大般若经，始自色心，终至无上菩提， <lb ed="X" n="0248a10"/><lb ed="R087" n="0740b10"/>八十馀科，皆谈淸净。此谓小乘怖空，故曰淸净。此 <lb ed="X" n="0248a11"/><lb ed="R087" n="0740b11"/>二字，又总下文真如涅槃波罗蜜。真如者，真谓真 <lb ed="X" n="0248a12"/><lb ed="R087" n="0740b12"/>实，显非虚妄；如谓如常，表无变易，谓一真之理也。 <lb ed="X" n="0248a13"/><lb ed="R087" n="0740b13"/>此之真字，非是对伪之真。如者，似也。若将此真字 <lb ed="X" n="0248a14"/><lb ed="R087" n="0740b14"/>顿在<persName>佛</persName>界，尽十方世界都似<persName>佛</persName>；若将此真字顿在 <lb ed="X" n="0248a15"/><lb ed="R087" n="0740b15"/>菩萨界，尽十方世界都似菩萨；若将此真字顿在 <lb ed="X" n="0248a16"/><lb ed="R087" n="0740b16"/>声闻、缘觉界，尽十方世界都似声闻、缘觉；若将此 <lb ed="X" n="0248a17"/><lb ed="R087" n="0740b17"/>真字顿在天、人、地狱、饿鬼、畜牲、修罗界者，则此真 <lb ed="X" n="0248a18"/><lb ed="R087" n="0740b18"/>字，便以天、人、地狱、饿鬼、畜牲、修罗等。何也？为此真 <lb ed="X" n="0248a19"/><lb ed="R087" n="0741a01"/>理之上，具二義故：一者随缘義，二者不变。梵语菩 <lb ed="X" n="0248a20"/><lb ed="R087" n="0741a02"/>提，此云觉，乃是本觉及始觉。此之觉上，本无无明， <lb ed="X" n="0248a21"/><lb ed="R087" n="0741a03"/>本无生死。梵语涅槃，此云圆寂，谓觉性既圆，无法 <lb ed="X" n="0248a22"/><lb ed="R087" n="0741a04"/>不寂。又曰：涅者不生，槃者不灭。不生不灭，故曰 <lb ed="X" n="0248a23"/><lb ed="R087" n="0741a05"/>涅槃。菩提即果上之智，涅槃即果上之理。理即体， <lb ed="X" n="0248a24"/><lb ed="R087" n="0741a06"/>智即用。梵语波罗，此云彼岸。蜜多，此云到。若要回 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0248b" n="0248b"/> <lb ed="X" n="0248b01"/><lb ed="R087" n="0741a07"/>文，顺此方俗，应云到彼岸。此波罗蜜有十种。何谓 <lb ed="X" n="0248b02"/><lb ed="R087" n="0741a08"/>之十？一佈施，二持戒，三忍辱，四精进，五禅定，六智 <lb ed="X" n="0248b03"/><lb ed="R087" n="0741a09"/>慧，七方便，八愿，九力，十智。问：此十度其義如何？谓 <lb ed="X" n="0248b04"/><lb ed="R087" n="0741a10"/><g ref="#CB17521">󴑱</g><anchor xml:id="nkr_note_add_0248b0401" n="0248b0401"/><anchor xml:id="beg0248b0401" n="0248b0401"/>己<anchor xml:id="end0248b0401"/>施人曰施，防非止恶曰戒，堪受诸法逆顺忘 <lb ed="X" n="0248b05"/><lb ed="R087" n="0741a11"/>怀曰忍，炼心于法为精，精心务达为进，虚心寂静 <lb ed="X" n="0248b06"/><lb ed="R087" n="0741a12"/>为禅，推求拣择为慧，方法便宜为方便，希求乐欲 <lb ed="X" n="0248b07"/><lb ed="R087" n="0741a13"/>为愿，不可屈伏为力，如实决断为智。然吾<persName>佛</persName>圣人 <lb ed="X" n="0248b08"/><lb ed="R087" n="0741a14"/>始以六度对治六蔽，为悭贪故说佈施，为毁禁故 <lb ed="X" n="0248b09"/><lb ed="R087" n="0741a15"/>说持戒，为嗔恚故说忍辱，为懈怠故说精进，为散 <lb ed="X" n="0248b10"/><lb ed="R087" n="0741a16"/>乱故说禅定，为愚痴故说智慧。若據花严经中开 <lb ed="X" n="0248b11"/><lb ed="R087" n="0741a17"/>此六度为十度，对治十地十种障，亦只就六度中 <lb ed="X" n="0248b12"/><lb ed="R087" n="0741a18"/>智慧一度中，开出方便度、愿度、力度、智度。良由第 <lb ed="X" n="0248b13"/><lb ed="R087" n="0741b01"/>六智度，具根本智与後得智，故开出後得智也。谓 <lb ed="X" n="0248b14"/><lb ed="R087" n="0741b02"/>吾<persName>佛</persName>圣人有大圆觉，于中流出一切淸净真如、淸 <lb ed="X" n="0248b15"/><lb ed="R087" n="0741b03"/>净菩提、淸净涅槃、淸净波罗蜜。真如、菩提、涅槃皆 <lb ed="X" n="0248b16"/><lb ed="R087" n="0741b04"/>属果，十度波罗蜜属因，因果不同，故云及字。非唯 <lb ed="X" n="0248b17"/><lb ed="R087" n="0741b05"/>流出因，亦及流出果，教示付授，欲使後代顺<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0248b18"/><lb ed="R087" n="0741b06"/>修行菩萨，断障遣疑，从因至果，反妄归真。然菩萨 <lb ed="X" n="0248b19"/><lb ed="R087" n="0741b07"/>是所教之人，上因果皆是能教之法也。尝考诸经 <lb ed="X" n="0248b20"/><lb ed="R087" n="0741b08"/>所谈，门之一字有四，谓教、理、行、果。何以知之？如法 <lb ed="X" n="0248b21"/><lb ed="R087" n="0741b09"/>华经云：以<persName>佛</persName>教门出三界苦。此是教门。楞严经云： <lb ed="X" n="0248b22"/><lb ed="R087" n="0741b10"/>十方<persName>薄伽梵</persName>，一路涅槃门。此是理门。又云：我今犹 <lb ed="X" n="0248b23"/><lb ed="R087" n="0741b11"/>如旅泊之人，忽蒙天王赐予华屋，虽获大宅，要因 <lb ed="X" n="0248b24"/><lb ed="R087" n="0741b12"/>门入。此属行门。又花严行愿经云：若欲成就此功 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0248c" n="0248c"/> <lb ed="X" n="0248c01"/><lb ed="R087" n="0741b13"/>德门者，应修十种廣大行愿：一者礼敬诸<persName>佛</persName>，二者 <lb ed="X" n="0248c02"/><lb ed="R087" n="0741b14"/>称赞<persName>如来</persName>。此属果门。谓吾<persName>佛</persName>圣人有一法门，总持 <lb ed="X" n="0248c03"/><lb ed="R087" n="0741b15"/>教、理、行、果四法，教示付授与一切菩萨。所以<persName>佛</persName>性 <lb ed="X" n="0248c04"/><lb ed="R087" n="0741b16"/>和尙云：包凡育圣，摄巨含<anchor xml:id="nkr_note_add_0248c0401" n="0248c0401"/><anchor xml:id="beg0248c0401" n="0248c0401"/>识<anchor xml:id="end0248c0401"/>，为一总持，号大自在。</p> <lb ed="X" n="0248c05"/><lb ed="R087" n="0741b17"/><p xml:id="pX10p0248c0501">四、明聪讲师云：圆觉妙心，具足十界、百界、千如、三 <lb ed="X" n="0248c06"/><lb ed="R087" n="0741b18"/>千世间，生<persName>佛</persName>依正色心染净诸法，故曰一切。以由 <lb ed="X" n="0248c07"/><lb ed="R087" n="0742a01"/>圆觉无自性故，遇染则情生，十界俱染；在理则性 <lb ed="X" n="0248c08"/><lb ed="R087" n="0742a02"/>净，十界俱净。亦非研究而然，乃本来净也。今从净 <lb ed="X" n="0248c09"/><lb ed="R087" n="0742a03"/>缘修起，不改不变，故曰淸净真如。菩提翻道，涅言 <lb ed="X" n="0248c10"/><lb ed="R087" n="0742a04"/>不生，槃言不灭。大道无形，不生不灭。波罗蜜翻到 <lb ed="X" n="0248c11"/><lb ed="R087" n="0742a05"/>彼岸，<anchor xml:id="nkr_note_add_0248c1101" n="0248c1101"/><anchor xml:id="beg0248c1101" n="0248c1101"/>已<anchor xml:id="end0248c1101"/>摄六度，一一度皆到彼岸。真如，法身德也； <lb ed="X" n="0248c12"/><lb ed="R087" n="0742a06"/>菩提，般若德也；涅槃，解脱德也。此之三德，皆从圆 <lb ed="X" n="0248c13"/><lb ed="R087" n="0742a07"/>觉生，故云流出。菩萨以此为轨则，故曰教授。众生 <lb ed="X" n="0248c14"/><lb ed="R087" n="0742a08"/>性具此三德，故一念能感。<persName>佛</persName>证此故，无谋而应。神 <lb ed="X" n="0248c15"/><lb ed="R087" n="0742a09"/>通用此故，化化而穷。父子得此故，天性相关。知之 <lb ed="X" n="0248c16"/><lb ed="R087" n="0742a10"/>者，可以脱生死，度含灵。此圆觉之大略耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0248c17"/><lb ed="R087" n="0742a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0248c1701">一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0248c18"/><lb ed="R087" n="0742a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0248c1801">皆依者，皆因也。圆照者，圆明寂照。淸净者，一切无 <lb ed="X" n="0248c19"/><lb ed="R087" n="0742a13"/>染。觉相者，无相之相。傅大士曰：有身非觉体，无相 <lb ed="X" n="0248c20"/><lb ed="R087" n="0742a14"/>乃真形者是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0248c21"/><lb ed="R087" n="0742a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0248c2101">永断无明，方成<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0248c22"/><lb ed="R087" n="0742a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0248c2201">西蜀复庵辉禅师曰：此一经安佈有类花严，先本 <lb ed="X" n="0248c23"/><lb ed="R087" n="0742a17"/>後末。只如花严经首先便云：尔时<persName>世尊</persName>于菩提场 <lb ed="X" n="0248c24"/><lb ed="R087" n="0742a18"/>处狮子座，一切法上成<persName>等正觉</persName>，智入三世悉皆平 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0249a" n="0249a"/> <lb ed="X" n="0249a01"/><lb ed="R087" n="0742b01"/>等，其身充满一切世间，其音普顺十方国土，普见 <lb ed="X" n="0249a02"/><lb ed="R087" n="0742b02"/>一切众生悉皆成<persName>佛</persName>。此之谓一口吞尽十方世界， <lb ed="X" n="0249a03"/><lb ed="R087" n="0742b03"/>更无凡圣。其间众生根劣障重，承当不得，遂放开 <lb ed="X" n="0249a04"/><lb ed="R087" n="0742b04"/>一线，曲为今时故说十信、十行、十迴向、十地、等觉、 <lb ed="X" n="0249a05"/><lb ed="R087" n="0742b05"/>妙觉，此正是渐该枝末。今经亦尔，于此段经文亦 <lb ed="X" n="0249a06"/><lb ed="R087" n="0742b06"/>一口吞尽十方世界，恐无人承当下，遂便与开解 <lb ed="X" n="0249a07"/><lb ed="R087" n="0742b07"/>开行，为上根人说二空观，为中根人说三观诸轮， <lb ed="X" n="0249a08"/><lb ed="R087" n="0742b08"/>为下根人说道场加行，此是渐该枝末。皆依圆照 <lb ed="X" n="0249a09"/><lb ed="R087" n="0742b09"/>者，此简二乘及菩萨遍局之照，若了得圆照便是 <lb ed="X" n="0249a10"/><lb ed="R087" n="0742b10"/><persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>是圆照者，于十二时中条丝不挂，廓尔无依， <lb ed="X" n="0249a11"/><lb ed="R087" n="0742b11"/>念念常光现前，念念常在裡许，依倚圆照未无间 <lb ed="X" n="0249a12"/><lb ed="R087" n="0742b12"/>断，所谓以无缘境上起无缘智，以无缘智上起无 <lb ed="X" n="0249a13"/><lb ed="R087" n="0742b13"/>缘境，如镜照像，像非外缘，如珠发光，光还自然，照 <lb ed="X" n="0249a14"/><lb ed="R087" n="0742b14"/>见内心外境、山河大地、色空明暗所照之处，莫不 <lb ed="X" n="0249a15"/><lb ed="R087" n="0742b15"/>尽是十方诸<persName>佛</persName>廣大无漏无染淸净妙觉之相。十 <lb ed="X" n="0249a16"/><lb ed="R087" n="0742b16"/>方诸<persName>佛</persName>、三世诸<persName>佛</persName>等，创始因地修行，莫不皆依倚 <lb ed="X" n="0249a17"/><lb ed="R087" n="0742b17"/>此圆照，永断无明，而成正觉。所以肇论云：内有独 <lb ed="X" n="0249a18"/><lb ed="R087" n="0742b18"/>鉴之明，外有万法之实。圆照是能照之用，觉相是 <lb ed="X" n="0249a19"/><lb ed="R087" n="0743a01"/>所照之体。问：圆体上本无能所，今何却言觉相 <lb ed="X" n="0249a20"/><lb ed="R087" n="0743a02"/>是所，圆照是能耶？答：<anchor xml:id="nkr_note_add_0249a2001" n="0249a2001"/><anchor xml:id="beg0249a2001" n="0249a2001"/>但<anchor xml:id="end0249a2001"/>以初悟之时，似有能所。到 <lb ed="X" n="0249a21"/><lb ed="R087" n="0743a03"/>悟之後，即无能所。此正如花严会上第六十一卷 <lb ed="X" n="0249a22"/><lb ed="R087" n="0743a04"/>经中：善财童子初于福城东际大塔庙前见文殊。 <lb ed="X" n="0249a23"/><lb ed="R087" n="0743a05"/>文殊遂指善财南游，历一百一十城，见五十三善 <lb ed="X" n="0249a24"/><lb ed="R087" n="0743a06"/>知识。<g ref="#CB08764">最</g>後于莊严藏楼阁中参见弥勒，受弥勒之 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0249b" n="0249b"/> <lb ed="X" n="0249b01"/><lb ed="R087" n="0743a07"/>教。再欲求见文殊，却不能得见其身。是时文殊遂 <lb ed="X" n="0249b02"/><lb ed="R087" n="0743a08"/>伸右手，过一百一十城，摩善财顶。此意与今经说 <lb ed="X" n="0249b03"/><lb ed="R087" n="0743a09"/>初分能所，悟後无能所一同。且初见文殊者，表信 <lb ed="X" n="0249b04"/><lb ed="R087" n="0743a10"/>智。再见文殊者，表证智。证智绝能所故，所以不见 <lb ed="X" n="0249b05"/><lb ed="R087" n="0743a11"/>文殊。能所既绝，尽十方世界只是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0249b0501" n="0249b0501"/><anchor xml:id="beg0249b0501" n="0249b0501"/>己<anchor xml:id="end0249b0501"/>一颗明珠， <lb ed="X" n="0249b06"/><lb ed="R087" n="0743a12"/>是大解脱法门。到此岂有无明不断？岂有烦恼不 <lb ed="X" n="0249b07"/><lb ed="R087" n="0743a13"/>除？岂有<persName>佛</persName>道不成就？如是则只用此一段经文。<anchor xml:id="nkr_note_add_0249b0701" n="0249b0701"/><anchor xml:id="beg0249b0701" n="0249b0701"/>已<anchor xml:id="end0249b0701"/> <lb ed="X" n="0249b08"/><lb ed="R087" n="0743a14"/>答文殊前问，了悟觉性，发菩提心，修菩萨行，三重 <lb ed="X" n="0249b09"/><lb ed="R087" n="0743a15"/>因地皆毕。</p> <lb ed="X" n="0249b10"/><lb ed="R087" n="0743a16"/><p xml:id="pX10p0249b1001">四、明聪讲师曰：一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸 <lb ed="X" n="0249b11"/><lb ed="R087" n="0743a17"/>净觉相者，三世十方，故云一切。成如实道，来成正 <lb ed="X" n="0249b12"/><lb ed="R087" n="0743a18"/>觉，故曰<persName>如来</persName>。圆照者，照之一字，即三观也。空观破 <lb ed="X" n="0249b13"/><lb ed="R087" n="0743b01"/>一切法，假观立一切法，中观妙一切法，此三观名 <lb ed="X" n="0249b14"/><lb ed="R087" n="0743b02"/>三而体一也，故云圆照。圆融圆妙，三只是一，一即 <lb ed="X" n="0249b15"/><lb ed="R087" n="0743b03"/>是三，此三立则俱立，破则俱破，亦云始觉。楞严云： <lb ed="X" n="0249b16"/><lb ed="R087" n="0743b04"/>妙奢摩他，空一切法也。觉相者，即真谛、俗谛、中 <lb ed="X" n="0249b17"/><lb ed="R087" n="0743b05"/>谛三谛也。此三谛亦一体异名，全本觉而起，谓之 <lb ed="X" n="0249b18"/><lb ed="R087" n="0743b06"/>不思议境也。此之境智，境如砧，智如槌，砧槌炉韛， <lb ed="X" n="0249b19"/><lb ed="R087" n="0743b07"/>发跃中间，无明业识，谓之淳朴，安能不变？无明即 <lb ed="X" n="0249b20"/><lb ed="R087" n="0743b08"/>明烦恼为菩提，苦道即法身，不得此妙境智，无明 <lb ed="X" n="0249b21"/><lb ed="R087" n="0743b09"/>不断，<persName>佛</persName>道如何得成？今人担簦负笈，隻笠腰包，行 <lb ed="X" n="0249b22"/><lb ed="R087" n="0743b10"/>尽无限之山水，坐消数岁之春风，达摩到梁，常以 <lb ed="X" n="0249b23"/><lb ed="R087" n="0743b11"/>四卷楞伽为标準，故得十方诸<persName>佛</persName>、三世<persName>如来</persName>，莫不 <lb ed="X" n="0249b24"/><lb ed="R087" n="0743b12"/>皆依圆照淸净觉相，是知经教不可偏废也。今恐 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0249c" n="0249c"/> <lb ed="X" n="0249c01"/><lb ed="R087" n="0743b13"/>多有不晓境观，错用身心，一生空过，再出境智，为 <lb ed="X" n="0249c02"/><lb ed="R087" n="0743b14"/>入道之要，莫嫌多事。然此境智，人皆知之，所解终 <lb ed="X" n="0249c03"/><lb ed="R087" n="0743b15"/>成二物相合，盖以不晓境智之体故也。欲知境体， <lb ed="X" n="0249c04"/><lb ed="R087" n="0743b16"/>须简顽境及偏小妄心，假立真如，此境安能与智 <lb ed="X" n="0249c05"/><lb ed="R087" n="0743b17"/>不二？今依<name role="" type="person">马鸣</name>立境体者，所谓本觉，其智体者，所 <lb ed="X" n="0249c06"/><lb ed="R087" n="0743b18"/>谓始觉。故起信论云：所言觉義者，谓心体離念，離 <lb ed="X" n="0249c07"/><lb ed="R087" n="0744a01"/>念相者，等虚空界，无所不遍，法界一相，即是<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0249c08"/><lb ed="R087" n="0744a02"/>常住法身，依此法身，说名本觉。此觉是性，全性起 <lb ed="X" n="0249c09"/><lb ed="R087" n="0744a03"/>修，名为始觉。论云：始觉者，即同本觉。既云離念，岂 <lb ed="X" n="0249c10"/><lb ed="R087" n="0744a04"/>有思议？既等虚空，无所不遍，岂有一时、一尘、一心 <lb ed="X" n="0249c11"/><lb ed="R087" n="0744a05"/>而非本觉及始觉耶？是故得云：三世十方生<persName>佛</persName>依 <lb ed="X" n="0249c12"/><lb ed="R087" n="0744a06"/>正为所观境，三世十方生<persName>佛</persName>依正为能观智。境智 <lb ed="X" n="0249c13"/><lb ed="R087" n="0744a07"/>名别，其体不殊，是故能所二非二也。此不思议境 <lb ed="X" n="0249c14"/><lb ed="R087" n="0744a08"/>智，一切<persName>如来</persName>皆依圆照淸净觉相成于<persName>佛</persName>道，到此 <lb ed="X" n="0249c15"/><lb ed="R087" n="0744a09"/>不可不苦口也。永断无明方成<persName>佛</persName>道者，无明因何 <lb ed="X" n="0249c16"/><lb ed="R087" n="0744a10"/>得断？因圆照觉相也。圆照即三观，觉相即三谛。三 <lb ed="X" n="0249c17"/><lb ed="R087" n="0744a11"/>谛，真、俗、中道第一義也。三观，空、假、中也。向下二十 <lb ed="X" n="0249c18"/><lb ed="R087" n="0744a12"/>五定轮，亦只三观也。如世药方治一切众生种种 <lb ed="X" n="0249c19"/><lb ed="R087" n="0744a13"/>诸病，众生生死结根无明妄识，非此为药治之，无 <lb ed="X" n="0249c20"/><lb ed="R087" n="0744a14"/>明安得永断？故诸<persName>如来</persName>以如如智照如如境，境智 <lb ed="X" n="0249c21"/><lb ed="R087" n="0744a15"/>融融，妄识无逃避处，只得转为法性。<anchor xml:id="nkr_note_add_0249c2101" n="0249c2101"/><anchor xml:id="beg0249c2101" n="0249c2101"/>但<anchor xml:id="end0249c2101"/>妄识只是 <lb ed="X" n="0249c22"/><lb ed="R087" n="0744a16"/>我见前一念虚妄浮心也。此虚妄虽本是<persName>佛</persName>天然 <lb ed="X" n="0249c23"/><lb ed="R087" n="0744a17"/>之性，争奈逐迷。如演若达多晨朝以镜照面，头在 <lb ed="X" n="0249c24"/><lb ed="R087" n="0744a18"/>身上，放下镜了，不见自头，只一向问人讨头。<persName>佛</persName>云： <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0250a" n="0250a"/> <lb ed="X" n="0250a01"/><lb ed="R087" n="0744b01"/>此人虚妄，顚倒心狂，其狂若歇，歇即菩提。今此妄 <lb ed="X" n="0250a02"/><lb ed="R087" n="0744b02"/>心若歇，则无达多之狂。要破此迷，始由观力专假 <lb ed="X" n="0250a03"/><lb ed="R087" n="0744b03"/>因缘。性欲为因，师教为缘，因缘成观，达本三障，无 <lb ed="X" n="0250a04"/><lb ed="R087" n="0744b04"/>明业识即转为明，名菩提灯。若非感应因缘之力， <lb ed="X" n="0250a05"/><lb ed="R087" n="0744b05"/>岂得无明永断？故知成<persName>佛</persName>全假因缘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0250a06"/><lb ed="R087" n="0744b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0250a0601">云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0250a07"/><lb ed="R087" n="0744b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0250a0701">众生妄想，迷失明悟真觉之性，故曰无明。</p> <lb ed="X" n="0250a08"/><lb ed="R087" n="0744b08"/><p xml:id="pX10p0250a0801">西蜀复庵辉禅师曰：此乃欲推穷妄宰，故此一句 <lb ed="X" n="0250a09"/><lb ed="R087" n="0744b09"/>征问，谓之连前起後之辞。<persName>佛</persName>恐後代修行之人，闻 <lb ed="X" n="0250a10"/><lb ed="R087" n="0744b10"/>说永断无明，便谓实有无明可断。然此无明，以痴 <lb ed="X" n="0250a11"/><lb ed="R087" n="0744b11"/>为体，虽有本觉光明，而无始觉照了，故曰无明。除 <lb ed="X" n="0250a12"/><lb ed="R087" n="0744b12"/>却无字，只此一明字，便是灵灵不昧，了了常知之 <lb ed="X" n="0250a13"/><lb ed="R087" n="0744b13"/>明。纔一念不觉，面前不明，只是黑地裡走，便是无 <lb ed="X" n="0250a14"/><lb ed="R087" n="0744b14"/>明。大涅槃经云：若与烦恼诸结俱者，名为无明。若 <lb ed="X" n="0250a15"/><lb ed="R087" n="0744b15"/>与一切善法俱者，名之为明。花严经云：第一義谛 <lb ed="X" n="0250a16"/><lb ed="R087" n="0744b16"/>不了，故名无明。此之无明，毕竟自何处起？当如起 <lb ed="X" n="0250a17"/><lb ed="R087" n="0744b17"/>信论说三细六粗，从细至粗而起。三细者：一业相， <lb ed="X" n="0250a18"/><lb ed="R087" n="0744b18"/>二转相，三现相。六粗者：一智相，二相续相，三计名 <lb ed="X" n="0250a19"/><lb ed="R087" n="0745a01"/>字相，四执取相，五起业相，六业繫苦相。谓纔于本 <lb ed="X" n="0250a20"/><lb ed="R087" n="0745a02"/>觉上，一念动心不觉，谓之业相。纔有所见，谓之转 <lb ed="X" n="0250a21"/><lb ed="R087" n="0745a03"/>相。境界现，谓之现相。此三细也。起分别心，谓之智 <lb ed="X" n="0250a22"/><lb ed="R087" n="0745a04"/>相。念念相续不断，谓之相续相。此上五相，皆为法 <lb ed="X" n="0250a23"/><lb ed="R087" n="0745a05"/>执也。于分别中，此是名，此是利，此是善，此是恶，此 <lb ed="X" n="0250a24"/><lb ed="R087" n="0745a06"/>是亲，此是疏，此是靑黄赤白等，谓之计名字相。好 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0250b" n="0250b"/> <lb ed="X" n="0250b01"/><lb ed="R087" n="0745a07"/>之则喜，恶之则嗔，随所好处，而生执著之心，谓之 <lb ed="X" n="0250b02"/><lb ed="R087" n="0745a08"/>执取相。此上二相，即我执也。既执物为我相，就五 <lb ed="X" n="0250b03"/><lb ed="R087" n="0745a09"/>蕴之上，或嗔喜，或打骂，或更相杀害，互为怨仇，造 <lb ed="X" n="0250b04"/><lb ed="R087" n="0745a10"/>种种恶，谓之起业相。既造恶业，业果成就，似镜照 <lb ed="X" n="0250b05"/><lb ed="R087" n="0745a11"/>像，如影随形，便被业缚，随业受报，于六道四生大 <lb ed="X" n="0250b06"/><lb ed="R087" n="0745a12"/>苦海中，无由解脱，谓之业繫苦相也。今经从云何 <lb ed="X" n="0250b07"/><lb ed="R087" n="0745a13"/>无明<anchor xml:id="nkr_note_add_0250b0701" n="0250b0701"/><anchor xml:id="beg0250b0701" n="0250b0701"/>已<anchor xml:id="end0250b0701"/>下经文，直至轮转生死，三细六粗，一时具 <lb ed="X" n="0250b08"/><lb ed="R087" n="0745a14"/>足。良由一念不觉，便是无明，此谓之独头无明。横 <lb ed="X" n="0250b09"/><lb ed="R087" n="0745a15"/>从空起如天，或雲如镜忽尘，更不假触境遇缘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0250b10"/><lb ed="R087" n="0745a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0250b1001">善男子！一切众生从无始来，种种顚倒，犹如迷人，四 <lb ed="X" n="0250b11"/><lb ed="R087" n="0745a17"/>方易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0250b12"/><lb ed="R087" n="0745a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0250b1201">众生自无始劫来，以妄为真，正如迷路之人，东西 <lb ed="X" n="0250b13"/><lb ed="R087" n="0745b01"/>南北，不知定处。</p> <lb ed="X" n="0250b14"/><lb ed="R087" n="0745b02"/><p xml:id="pX10p0250b1401">西蜀复庵辉禅师曰：此即按定其非也。众生者，乃 <lb ed="X" n="0250b15"/><lb ed="R087" n="0745b03"/>色受想行识五蕴众缘和合而生。蕴者以积聚为 <lb ed="X" n="0250b16"/><lb ed="R087" n="0745b04"/>義，或称阴者以盖覆为義。且色以质碍为義，受以 <lb ed="X" n="0250b17"/><lb ed="R087" n="0745b05"/>领纳为義，想以收像为義，行以迁流造作为義，识 <lb ed="X" n="0250b18"/><lb ed="R087" n="0745b06"/>以了别为義。此众生除去了悟觉性之人，其馀一 <lb ed="X" n="0250b19"/><lb ed="R087" n="0745b07"/>时收在裡许。无始者，以西天外道六师执一切法 <lb ed="X" n="0250b20"/><lb ed="R087" n="0745b08"/>皆从冥谛出，以为有始。楞严中吾<persName>佛</persName>圣人为对治 <lb ed="X" n="0250b21"/><lb ed="R087" n="0745b09"/>彼，故说无始。顚倒者，此从喩得名。顚即是首，向上 <lb ed="X" n="0250b22"/><lb ed="R087" n="0745b10"/>曰正，向下曰倒。此以喩说。若以法说者，心识狂乱 <lb ed="X" n="0250b23"/><lb ed="R087" n="0745b11"/>曰顚，偝觉合尘曰倒。倒有所执，顚但荒狂。莊子谓 <lb ed="X" n="0250b24"/><lb ed="R087" n="0745b12"/>之倒置之民。种种者，非是一也。若通说，则不过是 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0250c" n="0250c"/> <lb ed="X" n="0250c01"/><lb ed="R087" n="0745b13"/>执我执法，故曰种种。若就今经，则迷身迷心有四 <lb ed="X" n="0250c02"/><lb ed="R087" n="0745b14"/>对。何谓四对？且四大非我执为我，法身真我而不 <lb ed="X" n="0250c03"/><lb ed="R087" n="0745b15"/>信，此是第一对。其次四大如幻本无而见有，法身 <lb ed="X" n="0250c04"/><lb ed="R087" n="0745b16"/>真实本有而见无，此是第二对。其次缘念生灭为 <lb ed="X" n="0250c05"/><lb ed="R087" n="0745b17"/>真心，真心了然而不自识，此是第三对。其次缘念 <lb ed="X" n="0250c06"/><lb ed="R087" n="0745b18"/>如殊中黑色全空而执有，真心如珠中明相实有 <lb ed="X" n="0250c07"/><lb ed="R087" n="0746a01"/>而见无，此是第四对。第一第三对乃属我执，第二 <lb ed="X" n="0250c08"/><lb ed="R087" n="0746a02"/>第四对乃属法执，既四对不同，故曰种种。又人之 <lb ed="X" n="0250c09"/><lb ed="R087" n="0746a03"/>倒执，其相非一，楞严中谓执悟中迷，号性顚倒，皆 <lb ed="X" n="0250c10"/><lb ed="R087" n="0746a04"/>同其義。犹如迷人，四方易处者，上文先擧法，次是 <lb ed="X" n="0250c11"/><lb ed="R087" n="0746a05"/>擧喩。四方者，即东西南北。易者，转也，改也。处者，所 <lb ed="X" n="0250c12"/><lb ed="R087" n="0746a06"/>也。上文征起云何众生无明，此便按定其非，云一 <lb ed="X" n="0250c13"/><lb ed="R087" n="0746a07"/>切四生九类众生，只缘自从无始旷大劫来，与天 <lb ed="X" n="0250c14"/><lb ed="R087" n="0746a08"/>地同生，与日月幷明，与诸<persName>佛</persName>同体，与万象同源。所 <lb ed="X" n="0250c15"/><lb ed="R087" n="0746a09"/>以诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0250c1501" n="0250c1501"/><anchor xml:id="beg0250c1501" n="0250c1501"/>已<anchor xml:id="end0250c1501"/>成正觉，而众生轮转者，良由于十二时 <lb ed="X" n="0250c16"/><lb ed="R087" n="0746a10"/>中，心识狂乱，徇小怀私，背義合尘，離根失本，种种 <lb ed="X" n="0250c17"/><lb ed="R087" n="0746a11"/>取捨，种种攀缘，种种顚倒，于一切时一切处，无过 <lb ed="X" n="0250c18"/><lb ed="R087" n="0746a12"/>是执我执法。如人入川原之中，忽然迷失道路，将 <lb ed="X" n="0250c19"/><lb ed="R087" n="0746a13"/>东作西，以南为北，是时东西不辨，南北不分，殊不 <lb ed="X" n="0250c20"/><lb ed="R087" n="0746a14"/>知正迷之时，方所只在旧处，不曾移动也。</p> <lb ed="X" n="0250c21"/><lb ed="R087" n="0746a15"/><p xml:id="pX10p0250c2101">四明聪讲师曰：云何无明？善男子，一切众生从无 <lb ed="X" n="0250c22"/><lb ed="R087" n="0746a16"/>始来种种顚倒。一切众生括十法界，从无始来迷 <lb ed="X" n="0250c23"/><lb ed="R087" n="0746a17"/>真逐妄，为风火识动此一念无明业识，入父母胎 <lb ed="X" n="0250c24"/><lb ed="R087" n="0746a18"/>揽父母遗弃，为此色身于此顚倒行事。如教中文 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0251a" n="0251a"/> <lb ed="X" n="0251a01"/><lb ed="R087" n="0746b01"/>殊问净名曰：善不善以何为本？以身为本。又问：身 <lb ed="X" n="0251a02"/><lb ed="R087" n="0746b02"/>孰为本？曰：欲贪为本。曰：欲贪孰为本？曰：虚妄分别 <lb ed="X" n="0251a03"/><lb ed="R087" n="0746b03"/>为本。曰：虚妄分别孰为本？曰：顚倒想为本。曰：顚倒 <lb ed="X" n="0251a04"/><lb ed="R087" n="0746b04"/>想孰为本？曰：无明为本。曰：无明孰为本？曰：无住为 <lb ed="X" n="0251a05"/><lb ed="R087" n="0746b05"/>本。<name role="" type="person">文殊师利</name>，从无住本立一切法，无住即无明，无 <lb ed="X" n="0251a06"/><lb ed="R087" n="0746b06"/>明即法性，如冰与水，水即是冰，冰水无二也。四大 <lb ed="X" n="0251a07"/><lb ed="R087" n="0746b07"/>三毒为身心之病，而常情不觉，今<persName>佛</persName>反从无住本 <lb ed="X" n="0251a08"/><lb ed="R087" n="0746b08"/>逆推，从无住生顚倒，从顚倒生虚妄分别，从虚妄 <lb ed="X" n="0251a09"/><lb ed="R087" n="0746b09"/>生欲贪，从欲贪生身，身造善恶皆生死本，究其元 <lb ed="X" n="0251a10"/><lb ed="R087" n="0746b10"/>由即无明为本，永断无明，无明破即转为法性，法 <lb ed="X" n="0251a11"/><lb ed="R087" n="0746b11"/>性即<persName>佛</persName>道也。犹如迷人四方易处者，喩上无始以 <lb ed="X" n="0251a12"/><lb ed="R087" n="0746b12"/>来种种顚倒，东西南北本来定位，遊人自迷不识 <lb ed="X" n="0251a13"/><lb ed="R087" n="0746b13"/>定方，遂认南为北，指东作西，非方位之相易，乃迷 <lb ed="X" n="0251a14"/><lb ed="R087" n="0746b14"/>者之惑，过在迷人不在方位。此一节经意，皆因妄 <lb ed="X" n="0251a15"/><lb ed="R087" n="0746b15"/>动其风火识，驰我入胎揽其遗弃之时，此时不识 <lb ed="X" n="0251a16"/><lb ed="R087" n="0746b16"/>本来面目，故生下文妄认</p></cb:div> <lb ed="X" n="0251a17"/><lb ed="R087" n="0746b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0251a1701">妄认四大为自身相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0251a18"/><lb ed="R087" n="0746b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0251a1801">地水火风，假合而成幻体。众生顚倒，认为自身实 <lb ed="X" n="0251a19"/><lb ed="R087" n="0747a01"/>相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0251a20"/><lb ed="R087" n="0747a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0251a2001">六、尘缘影为自心相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0251a21"/><lb ed="R087" n="0747a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0251a2101">色、声、香、味、触、法六种尘缘之影，众生顚倒认为自 <lb ed="X" n="0251a22"/><lb ed="R087" n="0747a04"/>心实相。</p> <lb ed="X" n="0251a23"/><lb ed="R087" n="0747a05"/><p xml:id="pX10p0251a2301">西蜀复庵辉禅师曰：此即正释其相也。妄认者，虚 <lb ed="X" n="0251a24"/><lb ed="R087" n="0747a06"/>妄执认。四大者，地水火风。六尘者，色声香味触法。 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0251b" n="0251b"/> <lb ed="X" n="0251b01"/><lb ed="R087" n="0747a07"/>缘影即是六识。此是于六尘境上起能攀缘之妄 <lb ed="X" n="0251b02"/><lb ed="R087" n="0747a08"/>心，非是直心。但是揽尘成体，如身中之影，如镜中 <lb ed="X" n="0251b03"/><lb ed="R087" n="0747a09"/>之像，如水上之泡，脱体是空。前文云：种种顚倒，犹 <lb ed="X" n="0251b04"/><lb ed="R087" n="0747a10"/>如迷人，四方易处。此是按定四生六道一切众生， <lb ed="X" n="0251b05"/><lb ed="R087" n="0747a11"/>定不是了。譬如世人捉得一人，<anchor xml:id="nkr_note_add_0251b0501" n="0251b0501"/><anchor xml:id="beg0251b0501" n="0251b0501"/>已<anchor xml:id="end0251b0501"/>定是贼，次当出 <lb ed="X" n="0251b06"/><lb ed="R087" n="0747a12"/>其罪犯。今此经亦然。上文既按定其罪，尙未明过 <lb ed="X" n="0251b07"/><lb ed="R087" n="0747a13"/>咎行相。今云：不合妄执地水火风百骸九窍不实 <lb ed="X" n="0251b08"/><lb ed="R087" n="0747a14"/>之法，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0251b0801" n="0251b0801"/><anchor xml:id="beg0251b0801" n="0251b0801"/>己<anchor xml:id="end0251b0801"/>淸净无漏法身。又不合妄执色声香 <lb ed="X" n="0251b09"/><lb ed="R087" n="0747a15"/>味触法虚幻不实顚倒之境，幷中间所起分别攀 <lb ed="X" n="0251b10"/><lb ed="R087" n="0747a16"/>缘不实妄心，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0251b1001" n="0251b1001"/><anchor xml:id="beg0251b1001" n="0251b1001"/>己<anchor xml:id="end0251b1001"/>廣大淸净无漏真心。只此便 <lb ed="X" n="0251b11"/><lb ed="R087" n="0747a17"/>是四生六道一切众生所迷行相。殊不知壳漏子 <lb ed="X" n="0251b12"/><lb ed="R087" n="0747a18"/>因过去于本觉上一念不觉，迷真逐妄，撞入父母 <lb ed="X" n="0251b13"/><lb ed="R087" n="0747b01"/>胞胎。是时便就天地中假借地水火风和合在此。 <lb ed="X" n="0251b14"/><lb ed="R087" n="0747b02"/>譬如世人欠债相似，莫教一旦被主人索债之时， <lb ed="X" n="0251b15"/><lb ed="R087" n="0747b03"/>一化而为臭腐，再化而为尘垢。虽一指一爪一毛 <lb ed="X" n="0251b16"/><lb ed="R087" n="0747b04"/>一<g ref="#CB00993">发</g>，欲存不得。是时方知平生念念保惜四大，皆 <lb ed="X" n="0251b17"/><lb ed="R087" n="0747b05"/>是错用其心。唤作见矿不识金，入矿方知错。虽悔 <lb ed="X" n="0251b18"/><lb ed="R087" n="0747b06"/>之，何益于事。所以吾<persName>佛</persName>圣人慈悲之故，于此章经 <lb ed="X" n="0251b19"/><lb ed="R087" n="0747b07"/>首痛警末代一切众生。然<persName>佛</persName>金口宣说真语实语 <lb ed="X" n="0251b20"/><lb ed="R087" n="0747b08"/>如语不诳语不异语，可不信乎。所以裴相云：呜呼， <lb ed="X" n="0251b21"/><lb ed="R087" n="0747b09"/>後之学者当取信于<persName>佛</persName>，无取信于人。当取信于本 <lb ed="X" n="0251b22"/><lb ed="R087" n="0747b10"/>法，无取信于末习也。</p> <lb ed="X" n="0251b23"/><lb ed="R087" n="0747b11"/><p xml:id="pX10p0251b2301">四、明聪讲师曰：妄认四大为自身相，六尘缘影为 <lb ed="X" n="0251b24"/><lb ed="R087" n="0747b12"/>自心相。此文正明生、法二空境。妄认四大，四大性 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0251c" n="0251c"/> <lb ed="X" n="0251c01"/><lb ed="R087" n="0747b13"/>各自起灭，不同业因缘，故名曰缘生。认之为身，风 <lb ed="X" n="0251c02"/><lb ed="R087" n="0747b14"/>火<anchor xml:id="nkr_note_add_0251c0201" n="0251c0201"/><anchor xml:id="beg0251c0201" n="0251c0201"/>抟<anchor xml:id="end0251c0201"/>识入胎，揽赤、白二滴，水大也；生<g ref="#CB00993">发</g>毛、爪、齿、皮、 <lb ed="X" n="0251c03"/><lb ed="R087" n="0747b15"/>肉，地大也。认此为身，生我所相，名色阴也；领纳遗 <lb ed="X" n="0251c04"/><lb ed="R087" n="0747b16"/>弃，即受阴也；内生苦乐，名想阴也；随业造作，名行 <lb ed="X" n="0251c05"/><lb ed="R087" n="0747b17"/>阴也；识住其中，名识阴也。此五阴亦名五蕴。至此 <lb ed="X" n="0251c06"/><lb ed="R087" n="0747b18"/>且论在胎受身，谓之生空境。色、受、想、行、识，众共而 <lb ed="X" n="0251c07"/><lb ed="R087" n="0748a01"/>生，故曰生空，亦曰人空。相者，即境也。既认为身相， <lb ed="X" n="0251c08"/><lb ed="R087" n="0748a02"/>岂非生空境也？以上未涉根、尘、识也。至六尘缘影， <lb ed="X" n="0251c09"/><lb ed="R087" n="0748a03"/>方具根、尘、识三。根即六根，尘即六尘，识即六识也。 <lb ed="X" n="0251c10"/><lb ed="R087" n="0748a04"/>此根、尘、识方涉外尘，逆起五欲境界主，此为法空 <lb ed="X" n="0251c11"/><lb ed="R087" n="0748a05"/>境。六根、六尘、六识，三六十八，为十八界，谓之诸法 <lb ed="X" n="0251c12"/><lb ed="R087" n="0748a06"/>空相。既云为自心相，相即境也，此是法空境相。若 <lb ed="X" n="0251c13"/><lb ed="R087" n="0748a07"/>能觉此四大、五阴皆空，根、尘、识三皆无我相，可谓 <lb ed="X" n="0251c14"/><lb ed="R087" n="0748a08"/>四病出体。小乘悟此，成阿罗汉；大乘菩萨造境即 <lb ed="X" n="0251c15"/><lb ed="R087" n="0748a09"/>中，破无明，证三德，成初住<persName>佛</persName>。法花三周授记作<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0251c16"/><lb ed="R087" n="0748a10"/>即初住<persName>佛</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0251c17"/><lb ed="R087" n="0748a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0251c1701">譬彼病目，见空中华，及第二月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0251c18"/><lb ed="R087" n="0748a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0251c1801">妄认身相心相，譬如翳者妄见空花，捏目者妄见 <lb ed="X" n="0251c19"/><lb ed="R087" n="0748a13"/>两月。</p> <lb ed="X" n="0251c20"/><lb ed="R087" n="0748a14"/><p xml:id="pX10p0251c2001">四明聪讲师曰：譬彼病目见空中华者，无明为病 <lb ed="X" n="0251c21"/><lb ed="R087" n="0748a15"/>目，全空作华，故曰空花。若观上四大五阴本性空 <lb ed="X" n="0251c22"/><lb ed="R087" n="0748a16"/>寂，一一皆是圆觉实性，则无是身相，故曰生空观。 <lb ed="X" n="0251c23"/><lb ed="R087" n="0748a17"/>四大五阴不灭不破，则水受轮迴。楞严云：见闻如 <lb ed="X" n="0251c24"/><lb ed="R087" n="0748a18"/>幻翳，三界如空花。观成则身灭，三界可出也。及第 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0252a" n="0252a"/> <lb ed="X" n="0252a01"/><lb ed="R087" n="0748b01"/>二月者，此法空观，只谓妄认六尘缘影为实身心 <lb ed="X" n="0252a02"/><lb ed="R087" n="0748b02"/>体，眼缘色影，耳缘声影，嗅香嚐味觉触乃至心缘 <lb ed="X" n="0252a03"/><lb ed="R087" n="0748b03"/>法尘，此缘尘心皆是虚妄。如捏目人见第二月，错 <lb ed="X" n="0252a04"/><lb ed="R087" n="0748b04"/>认月外之月乃真月之影为月，非真月也。阿难认 <lb ed="X" n="0252a05"/><lb ed="R087" n="0748b05"/>听法之心为心，<persName>佛</persName>咄叱为非心，此乃法尘分别影 <lb ed="X" n="0252a06"/><lb ed="R087" n="0748b06"/>事。是以楞严七处征心，八还辨见。今认六尘缘影 <lb ed="X" n="0252a07"/><lb ed="R087" n="0748b07"/>为自心相，如认第二月影为真月，二影无差，皆是 <lb ed="X" n="0252a08"/><lb ed="R087" n="0748b08"/>虚妄。若能了缘尘二月本<persName>如来</persName>藏，见圆觉性，是则 <lb ed="X" n="0252a09"/><lb ed="R087" n="0748b09"/>名为法空观也。如前四大五阴六根六尘，其体皆 <lb ed="X" n="0252a10"/><lb ed="R087" n="0748b10"/>是无明业识虚妄病源，幷是眼病。虽分二空，如药 <lb ed="X" n="0252a11"/><lb ed="R087" n="0748b11"/>治病，但求虚妄病消。今总归一科，共释病源，不出 <lb ed="X" n="0252a12"/><lb ed="R087" n="0748b12"/>无明病眼空花二月也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0252a13"/><lb ed="R087" n="0748b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0252a1301">善男子！空实无花，病者妄执。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0252a14"/><lb ed="R087" n="0748b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0252a1401">诸幻本空，众生妄认为有，如空花本无翳者，妄执 <lb ed="X" n="0252a15"/><lb ed="R087" n="0748b15"/>为有也。</p> <lb ed="X" n="0252a16"/><lb ed="R087" n="0748b16"/><p xml:id="pX10p0252a1601">西蜀复庵辉禅师曰：此乃就喩释也。虚空喩真身， <lb ed="X" n="0252a17"/><lb ed="R087" n="0748b17"/>空花喩四大妄身。第一月喩真心，第二月喩缘影 <lb ed="X" n="0252a18"/><lb ed="R087" n="0748b18"/>妄心。此喩如世间之人，心疑生暗鬼，眼病见空花。 <lb ed="X" n="0252a19"/><lb ed="R087" n="0749a01"/>不知空本无花，但是眼中病翳而妄见有华。古人 <lb ed="X" n="0252a20"/><lb ed="R087" n="0749a02"/>云：一翳在眼，千华乱空。天唯一月，本无第二，但因 <lb ed="X" n="0252a21"/><lb ed="R087" n="0749a03"/>捏目而见有之。喩如一切众生，于廣大淸净真身 <lb ed="X" n="0252a22"/><lb ed="R087" n="0749a04"/>中，本无四大妄身。又真心中本无妄心，<anchor xml:id="nkr_note_add_0252a2201" n="0252a2201"/><anchor xml:id="beg0252a2201" n="0252a2201"/>但<anchor xml:id="end0252a2201"/>是因起 <lb ed="X" n="0252a23"/><lb ed="R087" n="0749a05"/>分别执心而妄见有。所以道：真性本有，众生迷而 <lb ed="X" n="0252a24"/><lb ed="R087" n="0749a06"/>为无；妄法本空，众生执而为实。若全其经者，更加 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0252b" n="0252b"/> <lb ed="X" n="0252b01"/><lb ed="R087" n="0749a07"/>一句云：天唯一月。捏者，妄见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0252b02"/><lb ed="R087" n="0749a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0252b0201">由妄执故，非唯惑此虚空自性，亦复迷彼实华生处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0252b03"/><lb ed="R087" n="0749a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0252b0301">众生因妄执之故，不唯迷惑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252b0301" n="0252b0301"/><anchor xml:id="beg0252b0301" n="0252b0301"/>己<anchor xml:id="end0252b0301"/>虚空之性，亦且 <lb ed="X" n="0252b04"/><lb ed="R087" n="0749a10"/>不知他之翳目，实是空花生处也。</p> <lb ed="X" n="0252b05"/><lb ed="R087" n="0749a11"/><p xml:id="pX10p0252b0501">西蜀复庵辉禅师曰：此乃辗转倒见也。由者，因也。 <lb ed="X" n="0252b06"/><lb ed="R087" n="0749a12"/>故字出所以，谓妄执见空中有华所以之故。盖眼 <lb ed="X" n="0252b07"/><lb ed="R087" n="0749a13"/>无二用，只见空中有华，却失了廣大虚空之性。非 <lb ed="X" n="0252b08"/><lb ed="R087" n="0749a14"/>唯惑此虚空自性，亦复迷彼实华生处者。非者，不 <lb ed="X" n="0252b09"/><lb ed="R087" n="0749a15"/>也。唯者，独也。不独是迷惑虚空廣大之性，又却迷 <lb ed="X" n="0252b10"/><lb ed="R087" n="0749a16"/>彼实华生处。要知实华生处者，只在眼翳上而生。 <lb ed="X" n="0252b11"/><lb ed="R087" n="0749a17"/>此喩说若法说之时，因妄执四大幻身所以之故， <lb ed="X" n="0252b12"/><lb ed="R087" n="0749a18"/>便失了廣大灵明真空之性。不独是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252b1201" n="0252b1201"/><anchor xml:id="beg0252b1201" n="0252b1201"/>己<anchor xml:id="end0252b1201"/>真 <lb ed="X" n="0252b13"/><lb ed="R087" n="0749b01"/>空之性，又且不知四大幻身来处。要知四大幻身 <lb ed="X" n="0252b14"/><lb ed="R087" n="0749b02"/>来处者，只在一念不觉无明妄心之上也。然此一 <lb ed="X" n="0252b15"/><lb ed="R087" n="0749b03"/>段经文之意，法喩未全。今分开此段经文为二：本 <lb ed="X" n="0252b16"/><lb ed="R087" n="0749b04"/>喩、後補喩。本喩中又二：一、空花喩显，二、四大法合 <lb ed="X" n="0252b17"/><lb ed="R087" n="0749b05"/>一。空花喩显者，良由妄执空花所以之故，不独是 <lb ed="X" n="0252b18"/><lb ed="R087" n="0749b06"/>失了廣大虚空之性，又且不知实华生处。未审实 <lb ed="X" n="0252b19"/><lb ed="R087" n="0749b07"/>华自何而生，只在眼翳上生。何以知之？岂不见道： <lb ed="X" n="0252b20"/><lb ed="R087" n="0749b08"/>眼病见空花。二、四大法合者，良由妄执四大幻身 <lb ed="X" n="0252b21"/><lb ed="R087" n="0749b09"/>所以之故，不独是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252b2101" n="0252b2101"/><anchor xml:id="beg0252b2101" n="0252b2101"/>己<anchor xml:id="end0252b2101"/>无漏无为淸净法身， <lb ed="X" n="0252b22"/><lb ed="R087" n="0749b10"/>又且不知四大幻身来处。未审四大为身自何而 <lb ed="X" n="0252b23"/><lb ed="R087" n="0749b11"/>来，只在一念不觉後補。喩中又二：一、第二月喩显， <lb ed="X" n="0252b24"/><lb ed="R087" n="0749b12"/>二、缘影法合。一、第二月喩显者，良由妄执第二月 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0252c" n="0252c"/> <lb ed="X" n="0252c01"/><lb ed="R087" n="0749b13"/>所以之故，不独是失第一月，又且不知第二月生 <lb ed="X" n="0252c02"/><lb ed="R087" n="0749b14"/>处。未审第二月自何而生，只在捏目上生。何以知 <lb ed="X" n="0252c03"/><lb ed="R087" n="0749b15"/>之？岂不见道：天唯一月，捏者妄见。二、缘影法合者， <lb ed="X" n="0252c04"/><lb ed="R087" n="0749b16"/>良由妄执六尘缘影所以之故，不独是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252c0401" n="0252c0401"/><anchor xml:id="beg0252c0401" n="0252c0401"/>己<anchor xml:id="end0252c0401"/> <lb ed="X" n="0252c05"/><lb ed="R087" n="0749b17"/>常住真心，又且不知六尘缘影来处。未审六尘缘 <lb ed="X" n="0252c06"/><lb ed="R087" n="0749b18"/>影自何而来，只在一念不觉执心上起。如此方见 <lb ed="X" n="0252c07"/><lb ed="R087" n="0750a01"/>经文法喩俱全也。</p> <lb ed="X" n="0252c08"/><lb ed="R087" n="0750a02"/><p xml:id="pX10p0252c0801">四明聪讲师曰：善男子！空实无华，病者妄执至实 <lb ed="X" n="0252c09"/><lb ed="R087" n="0750a03"/>华生处。如人不识真金，认鍮为金；又不识瓜，认瓠 <lb ed="X" n="0252c10"/><lb ed="R087" n="0750a04"/>为瓜；金鍮不辨，瓜瓠不分；不识真空，认华为空。以 <lb ed="X" n="0252c11"/><lb ed="R087" n="0750a05"/>由迷真起妄，执妄为真。此犹众生不知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252c1101" n="0252c1101"/><anchor xml:id="beg0252c1101" n="0252c1101"/>己<anchor xml:id="end0252c1101"/>是<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0252c12"/><lb ed="R087" n="0750a06"/>迷为众生造种种业，轮迴生死。若达无明业性本 <lb ed="X" n="0252c13"/><lb ed="R087" n="0750a07"/>空，则无是生死轮迴。病者是无明，只知无明业识， <lb ed="X" n="0252c14"/><lb ed="R087" n="0750a08"/>不知是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252c1401" n="0252c1401"/><anchor xml:id="beg0252c1401" n="0252c1401"/>己<anchor xml:id="end0252c1401"/>真空，故以翳目见是空花。若知华从 <lb ed="X" n="0252c15"/><lb ed="R087" n="0750a09"/>翳生，则知空不生花翳。不知翳目生花，故以惑此 <lb ed="X" n="0252c16"/><lb ed="R087" n="0750a10"/>虚空自性。若知华从翳有，则不迷实华生处。只缘 <lb ed="X" n="0252c17"/><lb ed="R087" n="0750a11"/>是一著不到处，满盘空用心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0252c18"/><lb ed="R087" n="0750a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0252c1801">由此妄有轮转生死，故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0252c19"/><lb ed="R087" n="0750a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0252c1901">因此种种顚倒，遂妄有轮转生死也。本无轮转生 <lb ed="X" n="0252c20"/><lb ed="R087" n="0750a14"/>死，故曰妄有。</p> <lb ed="X" n="0252c21"/><lb ed="R087" n="0750a15"/><p xml:id="pX10p0252c2101">西蜀复庵辉禅师曰：此乃出其过患以结之也。轮 <lb ed="X" n="0252c22"/><lb ed="R087" n="0750a16"/>以摧碾为義，良由因此妄执之故，所以落在三界 <lb ed="X" n="0252c23"/><lb ed="R087" n="0750a17"/>轮迴生死海中，头出头没，变形易质，改头换面，为 <lb ed="X" n="0252c24"/><lb ed="R087" n="0750a18"/>人为鬼，为畜为兽，其间或眉横，或鼻直，或传翼，或 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0253a" n="0253a"/> <lb ed="X" n="0253a01"/><lb ed="R087" n="0750b01"/>戴角，或分牙，或布爪，或仰飞，或伏走，人间八苦，天 <lb ed="X" n="0253a02"/><lb ed="R087" n="0750b02"/>上五衰，如汲井轮，互为高下，种种摧碾，百杂千碎， <lb ed="X" n="0253a03"/><lb ed="R087" n="0750b03"/>至今主人公不知下落处。古云：或受焰口针喉之 <lb ed="X" n="0253a04"/><lb ed="R087" n="0750b04"/>体，经劫而饥火焚烧；或作披毛戴角之身，触目而 <lb ed="X" n="0253a05"/><lb ed="R087" n="0750b05"/>纲罗萦绊；或堕无间狱，抱极苦而常处火轮；或生 <lb ed="X" n="0253a06"/><lb ed="R087" n="0750b06"/>修罗中，起鬥争而常雨刀剑；或暂居人界，刹那而 <lb ed="X" n="0253a07"/><lb ed="R087" n="0750b07"/>八苦交煎；或偶处天宫，倏忽而五衰陷坠。长沉三 <lb ed="X" n="0253a08"/><lb ed="R087" n="0750b08"/>障，不出四魔，故名无明，乃结归妄原也。</p> <lb ed="X" n="0253a09"/><lb ed="R087" n="0750b09"/><p xml:id="pX10p0253a0901">四明聪讲师曰：四大五阴，本<persName>如来</persName>藏，只缘自<anchor xml:id="nkr_note_add_0253a0901" n="0253a0901"/><anchor xml:id="beg0253a0901" n="0253a0901"/>己<anchor xml:id="end0253a0901"/>主 <lb ed="X" n="0253a10"/><lb ed="R087" n="0750b10"/>宰，不守自性，妄生爱欲，揽四缘生，为<anchor xml:id="nkr_note_add_0253a1001" n="0253a1001"/><anchor xml:id="beg0253a1001" n="0253a1001"/>己<anchor xml:id="end0253a1001"/>色身，因是 <lb ed="X" n="0253a11"/><lb ed="R087" n="0750b11"/>轮迴，生死不息。今推妄因业起，极其所起业性，体 <lb ed="X" n="0253a12"/><lb ed="R087" n="0750b12"/>是无明，无明无体，体是法性，如<anchor xml:id="nkr_note_add_0253a1201" n="0253a1201"/><anchor xml:id="beg0253a1201" n="0253a1201"/>冰<anchor xml:id="end0253a1201"/>如水，二无二也。 <lb ed="X" n="0253a13"/><lb ed="R087" n="0750b13"/>若不达性，生死不了，如飞蛾赴明烛，不能自止，故 <lb ed="X" n="0253a14"/><lb ed="R087" n="0750b14"/>曰无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253a15"/><lb ed="R087" n="0750b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253a1501">善男子！此无明者非实有体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253a16"/><lb ed="R087" n="0750b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253a1601">无明因妄而起，非实有体相也。</p> <lb ed="X" n="0253a17"/><lb ed="R087" n="0750b17"/><p xml:id="pX10p0253a1701">西蜀复庵辉禅师曰：此乃显性本空，先标定也。此 <lb ed="X" n="0253a18"/><lb ed="R087" n="0750b18"/>因前云：永断无明，方成<persName>佛</persName>道。恐谓真个有无明可 <lb ed="X" n="0253a19"/><lb ed="R087" n="0751a01"/>断，不知无明本空。以此遂告云：只这无明脱体，是 <lb ed="X" n="0253a20"/><lb ed="R087" n="0751a02"/>虚妄无明。既无实体，皆是本来圆觉妙心。故楞严 <lb ed="X" n="0253a21"/><lb ed="R087" n="0751a03"/>云：汝身汝心，外及山河，虚空大地，咸是精真妙明 <lb ed="X" n="0253a22"/><lb ed="R087" n="0751a04"/>中所现物。</p> <lb ed="X" n="0253a23"/><lb ed="R087" n="0751a05"/><p xml:id="pX10p0253a2301">四、明聪讲师曰：无明无体，以法性为体，无明转为 <lb ed="X" n="0253a24"/><lb ed="R087" n="0751a06"/>明，如淸浊水，浊为本有。又推法性亦无自体，以无 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0253b" n="0253b"/> <lb ed="X" n="0253b01"/><lb ed="R087" n="0751a07"/>明为体，冰以水为体，水以冰为体，各各自性，遇缘 <lb ed="X" n="0253b02"/><lb ed="R087" n="0751a08"/>成就也。又须知悟了即无明为法性，迷时即法性 <lb ed="X" n="0253b03"/><lb ed="R087" n="0751a09"/>为无明，其名虽转，其体不转也，总是众生一念妄 <lb ed="X" n="0253b04"/><lb ed="R087" n="0751a10"/>心。若也離念，则铁床非苦，变易非迁。故吾<persName>佛</persName>圆明 <lb ed="X" n="0253b05"/><lb ed="R087" n="0751a11"/>之体，即是众生凡夫本具性德。故云：毘卢身土，不 <lb ed="X" n="0253b06"/><lb ed="R087" n="0751a12"/>逾下凡之一念；阿鼻依正，同处极圣之自心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253b07"/><lb ed="R087" n="0751a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253b0701">如梦中人，梦时非无，及至于醒，了无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253b08"/><lb ed="R087" n="0751a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253b0801">此谕众生迷时，深以无明为实。若觉悟之後，方知 <lb ed="X" n="0253b09"/><lb ed="R087" n="0751a15"/>无明是幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253b10"/><lb ed="R087" n="0751a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253b1001">如众空花灭于虚空，不可说言有定灭处。何以故？无 <lb ed="X" n="0253b11"/><lb ed="R087" n="0751a17"/>生处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253b12"/><lb ed="R087" n="0751a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253b1201">无明之灭，如空花之灭，不可指说灭处者，盖无明 <lb ed="X" n="0253b13"/><lb ed="R087" n="0751b01"/>本无生处故也。</p> <lb ed="X" n="0253b14"/><lb ed="R087" n="0751b02"/><p xml:id="pX10p0253b1401">西蜀复庵辉禅师曰：此喩释也。由前说种种过患 <lb ed="X" n="0253b15"/><lb ed="R087" n="0751b03"/>皆归无明，今又云无体道理难见，言语路绝，故此 <lb ed="X" n="0253b16"/><lb ed="R087" n="0751b04"/>约喩以释。教家以四梦判梦：一曰无明熏习，二曰 <lb ed="X" n="0253b17"/><lb ed="R087" n="0751b05"/>旧识巡游，三曰四大偏增，四曰善恶先兆。又如列 <lb ed="X" n="0253b18"/><lb ed="R087" n="0751b06"/>子曰：神遇为梦，形接为事。只如夜间，阴气盛则梦 <lb ed="X" n="0253b19"/><lb ed="R087" n="0751b07"/>涉水，阳气盛则梦涉火，阴阳气俱壮则梦生杀。虚 <lb ed="X" n="0253b20"/><lb ed="R087" n="0751b08"/>疾梦飞空，实疾梦溺水，饱则梦与，饥则梦取，种种 <lb ed="X" n="0253b21"/><lb ed="R087" n="0751b09"/>恐惧怕怖。如此之时，恰似真有，说无不得。及至觉 <lb ed="X" n="0253b22"/><lb ed="R087" n="0751b10"/>时，一切皆无。故龙牙云：在梦那知梦是虚，觉来方 <lb ed="X" n="0253b23"/><lb ed="R087" n="0751b11"/>觉梦中无。迷时恰似梦中事，悟後还同睡起夫。又 <lb ed="X" n="0253b24"/><lb ed="R087" n="0751b12"/>永嘉云：梦裡明明有六趣，觉後空空无大千。然一 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0253c" n="0253c"/> <lb ed="X" n="0253c01"/><lb ed="R087" n="0751b13"/>切众生，但是迷时见有四大幻身、六尘缘影，悟後 <lb ed="X" n="0253c02"/><lb ed="R087" n="0751b14"/>即无四大幻身、六尘身缘影。虽然如是，正当迷时， <lb ed="X" n="0253c03"/><lb ed="R087" n="0751b15"/>向他说无，亦不得也。问：前说无明既无实体，如梦 <lb ed="X" n="0253c04"/><lb ed="R087" n="0751b16"/>中事，醒时了不可得，未审从何灭去？答曰：如众空 <lb ed="X" n="0253c05"/><lb ed="R087" n="0751b17"/>华，灭于空时，不可说言有定灭处。又问：若无灭处， <lb ed="X" n="0253c06"/><lb ed="R087" n="0751b18"/>即当还在。以何因由，所以之故，却言一时空无？答 <lb ed="X" n="0253c07"/><lb ed="R087" n="0752a01"/>曰：此花当初本无生处故也。</p> <lb ed="X" n="0253c08"/><lb ed="R087" n="0752a02"/><p xml:id="pX10p0253c0801">四、明聪讲师曰：如梦中人，梦时非无，及至于醒，了 <lb ed="X" n="0253c09"/><lb ed="R087" n="0752a03"/>无所得者，须明无知有二義：一、体空義，二、成事義。 <lb ed="X" n="0253c10"/><lb ed="R087" n="0752a04"/>云梦时非无，乃成事義也。因无明心发，善恶之事 <lb ed="X" n="0253c11"/><lb ed="R087" n="0752a05"/>成，及至于醒，了无所得，此体空義也。醒时尙记梦 <lb ed="X" n="0253c12"/><lb ed="R087" n="0752a06"/>中所作之事，则事事无实可见。体空者，虽曰无明 <lb ed="X" n="0253c13"/><lb ed="R087" n="0752a07"/>无体，人人未免全梦作醒，同醒作梦。故云：人人尽 <lb ed="X" n="0253c14"/><lb ed="R087" n="0752a08"/>道此身如梦，何曾梦裡知身？如众空花，灭于虚空， <lb ed="X" n="0253c15"/><lb ed="R087" n="0752a09"/>不可说言有定灭处。何以故？无生处故者，此言真 <lb ed="X" n="0253c16"/><lb ed="R087" n="0752a10"/>妄同源。如众空花，妄也；灭于虚空，真也。空本不曾 <lb ed="X" n="0253c17"/><lb ed="R087" n="0752a11"/>生花，今何用论灭？言有灭者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0253c1701" n="0253c1701"/><anchor xml:id="beg0253c1701" n="0253c1701"/>已<anchor xml:id="end0253c1701"/>知是妄。既知是妄， <lb ed="X" n="0253c18"/><lb ed="R087" n="0752a12"/>灭无生处。妄动而生，妄灭即灭。本圆觉性，谁生谁 <lb ed="X" n="0253c19"/><lb ed="R087" n="0752a13"/>灭？众生未灭，妄见生灭；诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0253c1901" n="0253c1901"/><anchor xml:id="beg0253c1901" n="0253c1901"/>已<anchor xml:id="end0253c1901"/>灭，寂灭为乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253c20"/><lb ed="R087" n="0752a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253c2001">一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0253c21"/><lb ed="R087" n="0752a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253c2101">众生妄见幻身有生灭相，故<persName>佛</persName>说名轮转生死。说 <lb ed="X" n="0253c22"/><lb ed="R087" n="0752a16"/>名者，非实有也。</p> <lb ed="X" n="0253c23"/><lb ed="R087" n="0752a17"/><p xml:id="pX10p0253c2301">西蜀复庵辉禅师曰：此断疑也。前就横见，故说是 <lb ed="X" n="0253c24"/><lb ed="R087" n="0752a18"/>有。此就实论，故说本无。不合于无生死真性之上， <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0254a" n="0254a"/> <lb ed="X" n="0254a01"/><lb ed="R087" n="0752b01"/>妄计横见，有生有死。是故指前文，说名生死。所以 <lb ed="X" n="0254a02"/><lb ed="R087" n="0752b02"/>寿禅师云：向不迁境上，虚受轮迴。于无缚法中，自 <lb ed="X" n="0254a03"/><lb ed="R087" n="0752b03"/>生繫缚。上文皆是顿信本无生死，顿信本无无明。且 <lb ed="X" n="0254a04"/><lb ed="R087" n="0752b04"/>文殊一章经文之意，大分不出于此四段。其四段 <lb ed="X" n="0254a05"/><lb ed="R087" n="0752b05"/>者：一标示真宗，二推究妄宰，三释成因地，四结牒 <lb ed="X" n="0254a06"/><lb ed="R087" n="0752b06"/>问词。且标示真宗者，以顿宗之法，先且就圆觉体 <lb ed="X" n="0254a07"/><lb ed="R087" n="0752b07"/>上，上至四圣，下至六凡，具有此之觉性。此之觉性， <lb ed="X" n="0254a08"/><lb ed="R087" n="0752b08"/>上无菩提可求，下无众生可度，中无万行可修。心 <lb ed="X" n="0254a09"/><lb ed="R087" n="0752b09"/><persName>佛</persName>与众生，是三无差别。然後方说迷真逐妄，遂推 <lb ed="X" n="0254a10"/><lb ed="R087" n="0752b10"/>究妄宰之源，返妄归真，悟此圆觉之性。其次释成 <lb ed="X" n="0254a11"/><lb ed="R087" n="0752b11"/>因地者，方答文殊请问<persName>世尊</persName>，昔日创初起一念，如 <lb ed="X" n="0254a12"/><lb ed="R087" n="0752b12"/>何修淸净心地法门之文。答意既同，故内结绁所 <lb ed="X" n="0254a13"/><lb ed="R087" n="0752b13"/>问之词也。</p> <lb ed="X" n="0254a14"/><lb ed="R087" n="0752b14"/><p xml:id="pX10p0254a1401">四明聪讲师曰：一切众生，本来是<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>自生迷，迷 <lb ed="X" n="0254a15"/><lb ed="R087" n="0752b15"/>生为<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>若不迷，生即是<persName>佛</persName>。生若是<persName>佛</persName>，即无轮迴。 <lb ed="X" n="0254a16"/><lb ed="R087" n="0752b16"/>真随妄，<persName>佛</persName>即是生。是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254a17"/><lb ed="R087" n="0752b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254a1701">善男子！<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254a18"/><lb ed="R087" n="0752b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254a1801">初修圆觉者，知生灭相如彼空花，生灭顿空即无 <lb ed="X" n="0254a19"/><lb ed="R087" n="0753a01"/>轮转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254a20"/><lb ed="R087" n="0753a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254a2001">亦无身心，受彼生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254a21"/><lb ed="R087" n="0753a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254a2101">既无轮转，身心亦空。身心既空，生死安寄？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254a22"/><lb ed="R087" n="0753a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254a2201">非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254a23"/><lb ed="R087" n="0753a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254a2301">非作为然後无，性本淸净无故。</p> <lb ed="X" n="0254a24"/><lb ed="R087" n="0753a06"/><p xml:id="pX10p0254a2401">西蜀复庵辉禅师曰：显示此即依真悟妄，顿出生 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0254b" n="0254b"/> <lb ed="X" n="0254b01"/><lb ed="R087" n="0753a07"/>死也。修圆觉者，牒前所标，即依真也。知是空花者， <lb ed="X" n="0254b02"/><lb ed="R087" n="0753a08"/>此悟妄也。即无轮转者，此无生死之法也。亦无身 <lb ed="X" n="0254b03"/><lb ed="R087" n="0753a09"/>心受彼生死者，此无生死之人也。此上皆顿出生 <lb ed="X" n="0254b04"/><lb ed="R087" n="0753a10"/>死。前文殊请问：<persName>如来</persName>本起因地法门，如何修证？此 <lb ed="X" n="0254b05"/><lb ed="R087" n="0753a11"/>下方牒答云：十方诸<persName>佛</persName>，创初根本，发起一念，因修 <lb ed="X" n="0254b06"/><lb ed="R087" n="0753a12"/>心地圆觉者，莫不皆如上文宣说。依真悟妄，顿出 <lb ed="X" n="0254b07"/><lb ed="R087" n="0753a13"/>生死，谓悟知五蕴、十二处、十八界，一切诸法，皆如 <lb ed="X" n="0254b08"/><lb ed="R087" n="0753a14"/>空花、阳焰、梦幻、泡影，非真实有，便免得生死轮转。 <lb ed="X" n="0254b09"/><lb ed="R087" n="0753a15"/>何也？丸丹一粒，点铁成金；至理一言，转凡成圣。到 <lb ed="X" n="0254b10"/><lb ed="R087" n="0753a16"/>此境界，非唯无生死之法，抑亦无生死之人。所以 <lb ed="X" n="0254b11"/><lb ed="R087" n="0753a17"/>疏云：外遗世界，内脱身心。不计身故，身同虚空；不 <lb ed="X" n="0254b12"/><lb ed="R087" n="0753a18"/>计心故，心同法界也。非作故无，本性无故者，<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0254b13"/><lb ed="R087" n="0753b01"/>到此，所谓一等为人须为彻。又恐一切众生疑情， <lb ed="X" n="0254b14"/><lb ed="R087" n="0753b02"/>以谓十方<persName>如来</persName>，于无量劫中，入观修六度万行，方 <lb ed="X" n="0254b15"/><lb ed="R087" n="0753b03"/>得无生死。且凡夫不曾入观修行，如何便说得无 <lb ed="X" n="0254b16"/><lb ed="R087" n="0753b04"/>生死？故告之曰：不是诸<persName>佛</persName>入观造作，而後方得无 <lb ed="X" n="0254b17"/><lb ed="R087" n="0753b05"/>生死。自是本性之上，从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0254b1701" n="0254b1701"/><anchor xml:id="beg0254b1701" n="0254b1701"/>已<anchor xml:id="end0254b1701"/>来，无欠无馀，无修无 <lb ed="X" n="0254b18"/><lb ed="R087" n="0753b06"/>证，无生无死。所以道：莫将闲学解，埋没祖师心。懒 <lb ed="X" n="0254b19"/><lb ed="R087" n="0753b07"/>瓒云：妙性及灵台，何曾受熏炼？圭峰昔在遂州任 <lb ed="X" n="0254b20"/><lb ed="R087" n="0753b08"/>灌家，读到此处，忽然大悟。何以知之？大钞云：读到 <lb ed="X" n="0254b21"/><lb ed="R087" n="0753b09"/>一二纸，忽然大悟。其一二纸，正当此也。</p> <lb ed="X" n="0254b22"/><lb ed="R087" n="0753b10"/><p xml:id="pX10p0254b2201">四、明聪讲师曰：善男子！<persName>如来</persName>因地至本性无故者。 <lb ed="X" n="0254b23"/><lb ed="R087" n="0753b11"/><persName>如来</persName>因地为凡夫，入山採樵，遇弗沙<persName>佛</persName>修火光三 <lb ed="X" n="0254b24"/><lb ed="R087" n="0753b12"/>昧于巖穴间，以一偈七昼七夜赞<persName>佛</persName>云：天上天下 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0254c" n="0254c"/> <lb ed="X" n="0254c01"/><lb ed="R087" n="0753b13"/>无如<persName>佛</persName>，十方世界亦无比，一切世间我尽见，世间 <lb ed="X" n="0254c02"/><lb ed="R087" n="0753b14"/>无有如<persName>佛</persName>者。因此精进，功超弥勒九劫。今知之一 <lb ed="X" n="0254c03"/><lb ed="R087" n="0753b15"/>字，即上文圆照觉相也。圆照即观也，觉相即境也。 <lb ed="X" n="0254c04"/><lb ed="R087" n="0753b16"/>以斯观照斯境，此无明业识不得不转为明，即此 <lb ed="X" n="0254c05"/><lb ed="R087" n="0753b17"/>空花全无明作，观此无明即空花相，全性为华，全 <lb ed="X" n="0254c06"/><lb ed="R087" n="0753b18"/>华为性，亦无无明，亦无无明尽，乃至无老死，亦无 <lb ed="X" n="0254c07"/><lb ed="R087" n="0754a01"/>老死尽，无苦集灭道，无智亦无得，证此境界，即无 <lb ed="X" n="0254c08"/><lb ed="R087" n="0754a02"/>轮转也。观四大五阴皆空，故曰亦无身也。观六尘 <lb ed="X" n="0254c09"/><lb ed="R087" n="0754a03"/>缘影亦空，即无心也。既无身心，谁受生死？既无生 <lb ed="X" n="0254c10"/><lb ed="R087" n="0754a04"/>死，此生死无作故无，为不作故无。须知凡夫性德 <lb ed="X" n="0254c11"/><lb ed="R087" n="0754a05"/>真常，本无生死，五阴既空，不容主宰所住，既不住 <lb ed="X" n="0254c12"/><lb ed="R087" n="0754a06"/>生死，亦不住涅槃，亦不住圣，亦不居凡。当知此说 <lb ed="X" n="0254c13"/><lb ed="R087" n="0754a07"/>以性夺修，成无作行，生死涅槃犹如作梦，故云非 <lb ed="X" n="0254c14"/><lb ed="R087" n="0754a08"/>作故无，本性无故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c15"/><lb ed="R087" n="0754a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c1501">彼知觉者，犹如虚空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c16"/><lb ed="R087" n="0754a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c1601">觉上起知，所觉亦妄，如彼虚空，了非<persName>佛</persName>性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c17"/><lb ed="R087" n="0754a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c1701">知虚空者，即空花相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c18"/><lb ed="R087" n="0754a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c1801">心执顽空，还归色相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c19"/><lb ed="R087" n="0754a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c1901">亦不可说无知觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c20"/><lb ed="R087" n="0754a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c2001">不起断灭之相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c21"/><lb ed="R087" n="0754a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c2101">有无俱遣，是则名为，净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0254c22"/><lb ed="R087" n="0754a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c2201">有知无知一无所著，故曰有无俱遣。净觉随顺者， <lb ed="X" n="0254c23"/><lb ed="R087" n="0754a17"/>觉性淸净不立我相，故能随顺一切无所迷执，如 <lb ed="X" n="0254c24"/><lb ed="R087" n="0754a18"/>孔之绝四是也。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0255a" n="0255a"/> <lb ed="X" n="0255a01"/><lb ed="R087" n="0754b01"/><p xml:id="pX10p0255a0101">西蜀复庵辉禅师曰：此因上文知是空花一句，又 <lb ed="X" n="0255a02"/><lb ed="R087" n="0754b02"/>恐修行之人错会坐在有知有觉之中，遂于此处 <lb ed="X" n="0255a03"/><lb ed="R087" n="0754b03"/>辗转拂去其能执踪迹。文有四重：一拂觉妄之智， <lb ed="X" n="0255a04"/><lb ed="R087" n="0754b04"/>二又泯其能拂之心，三遮断灭之见，四总结離过。 <lb ed="X" n="0255a05"/><lb ed="R087" n="0754b05"/>依此四重拂迹，離过用心，方是真正创初根本因 <lb ed="X" n="0255a06"/><lb ed="R087" n="0754b06"/>地。如文云：彼知觉者，犹如虚空，此第一重也。知虚 <lb ed="X" n="0255a07"/><lb ed="R087" n="0754b07"/>空者，即空花相，此第二重也。亦不可说无知觉性， <lb ed="X" n="0255a08"/><lb ed="R087" n="0754b08"/>此第三重也。有无俱遣，此第四重也。意谓彼知是 <lb ed="X" n="0255a09"/><lb ed="R087" n="0754b09"/>空花之人，虽然悟知得地水火风四大虚幻之法， <lb ed="X" n="0255a10"/><lb ed="R087" n="0754b10"/>皆当体即空，如大虚空中都无有物。虽然觉知妄 <lb ed="X" n="0255a11"/><lb ed="R087" n="0754b11"/>法皆无，只这能知如虚空之心，亦不是真实，便与 <lb ed="X" n="0255a12"/><lb ed="R087" n="0754b12"/>前不觉空花一般。由前不觉之心，是于觉性上添 <lb ed="X" n="0255a13"/><lb ed="R087" n="0754b13"/>得一个浓色空花。此觉知之智，又是于觉性上添 <lb ed="X" n="0255a14"/><lb ed="R087" n="0754b14"/>得一个淡色空花。浓淡虽异，而空花即同。谓之泰 <lb ed="X" n="0255a15"/><lb ed="R087" n="0754b15"/>山虽去，微尘犹存。又谓之前念是凡，後念是圣。前 <lb ed="X" n="0255a16"/><lb ed="R087" n="0754b16"/>念是病，後念是药。病<anchor xml:id="nkr_note_add_0255a1601" n="0255a1601"/><anchor xml:id="beg0255a1601" n="0255a1601"/>已<anchor xml:id="end0255a1601"/>虽除，药岂存之。乐天云：未 <lb ed="X" n="0255a17"/><lb ed="R087" n="0754b17"/>悟病时须去病，<anchor xml:id="nkr_note_add_0255a1701" n="0255a1701"/><anchor xml:id="beg0255a1701" n="0255a1701"/>已<anchor xml:id="end0255a1701"/>知空後莫依空。如僧问赵州云： <lb ed="X" n="0255a18"/><lb ed="R087" n="0754b18"/>沉沉绝照时如何？州云：堕坑落堑了也。晦堂云：妄 <lb ed="X" n="0255a19"/><lb ed="R087" n="0755a01"/>病若忘真药尽，洞然明白旧时人。古云：药是病，病 <lb ed="X" n="0255a20"/><lb ed="R087" n="0755a02"/>是药，到头两事俱拈却。到此又不可说是我分上 <lb ed="X" n="0255a21"/><lb ed="R087" n="0755a03"/>一时无灵灵真知觉性。若作此解，何异外道断见。 <lb ed="X" n="0255a22"/><lb ed="R087" n="0755a04"/>然则于十二时中，毕竟如何用心。但将前不觉妄 <lb ed="X" n="0255a23"/><lb ed="R087" n="0755a05"/>执四大之心，幷次知觉执无之心，一时拂去，情尽 <lb ed="X" n="0255a24"/><lb ed="R087" n="0755a06"/>见除，面前依然露堂堂活鱍鱍迴避不及底道理， <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0255b" n="0255b"/> <lb ed="X" n="0255b01"/><lb ed="R087" n="0755a07"/>便是本来面目。圆觉之性，可以随顺勿悖逆，可以 <lb ed="X" n="0255b02"/><lb ed="R087" n="0755a08"/>保护勿遗失，可以承当勿蹉过。如是则兴运心行， <lb ed="X" n="0255b03"/><lb ed="R087" n="0755a09"/>扣寂课虚，合掌低头，聚沙画地，莫不皆以成<persName>佛</persName>道。 <lb ed="X" n="0255b04"/><lb ed="R087" n="0755a10"/>如斯修习，岂非正因。所以修山主云：是柱不见柱， <lb ed="X" n="0255b05"/><lb ed="R087" n="0755a11"/>非柱不见柱。是非<anchor xml:id="nkr_note_add_0255b0501" n="0255b0501"/><anchor xml:id="beg0255b0501" n="0255b0501"/>已<anchor xml:id="end0255b0501"/>去了，是非裡荐取。</p> <lb ed="X" n="0255b06"/><lb ed="R087" n="0755a12"/><p xml:id="pX10p0255b0601">四、明<anchor xml:id="nkr_note_add_0255b0601" n="0255b0601"/><anchor xml:id="beg0255b0601" n="0255b0601"/>聪<anchor xml:id="end0255b0601"/>讲师曰：彼知觉者，知者智也，觉者照也。此 <lb ed="X" n="0255b07"/><lb ed="R087" n="0755a13"/>之智照，亦云始觉。全本觉起，即是凡夫见前一念 <lb ed="X" n="0255b08"/><lb ed="R087" n="0755a14"/>无明业识。修三昧者，以此为境，以此为观，为生为 <lb ed="X" n="0255b09"/><lb ed="R087" n="0755a15"/>住为灭。又此妄觉，别无有体，以无明为体。此无明 <lb ed="X" n="0255b10"/><lb ed="R087" n="0755a16"/>亦本无体，故云犹如虚空。又须知知虚空者，即始 <lb ed="X" n="0255b11"/><lb ed="R087" n="0755a17"/>觉也。此始觉复觉虚空，即空花相。此谓之智照于 <lb ed="X" n="0255b12"/><lb ed="R087" n="0755a18"/>境，境复照智。智照于境，曰空花相。境照于智，曰犹 <lb ed="X" n="0255b13"/><lb ed="R087" n="0755b01"/>如虚空。所以凡修行者，不可废此境智。若不用此 <lb ed="X" n="0255b14"/><lb ed="R087" n="0755b02"/>境智，则无始以来无明业识，如何销殒？故云亦不 <lb ed="X" n="0255b15"/><lb ed="R087" n="0755b03"/>可说无知觉性也。以此知觉性，虽从不觉而起，以 <lb ed="X" n="0255b16"/><lb ed="R087" n="0755b04"/>全本觉起于修觉，有破惑之功，是不可废也。业惑 <lb ed="X" n="0255b17"/><lb ed="R087" n="0755b05"/>若尽，如汤消水，能所俱亡，有无双遣，唯真如智独 <lb ed="X" n="0255b18"/><lb ed="R087" n="0755b06"/>存。良由修圆觉者，观性德苦药而兴与拔，以即理 <lb ed="X" n="0255b19"/><lb ed="R087" n="0755b07"/>毒害为所消伏。修性德三因，名性德行。报应二身， <lb ed="X" n="0255b20"/><lb ed="R087" n="0755b08"/>即名法身。盖以性而泯于修，苦则<g ref="#CB15072">拔</g>无拔相，毒则 <lb ed="X" n="0255b21"/><lb ed="R087" n="0755b09"/>消无消形，行乃则修无修，<persName>佛</persName>乃即证无证。故得有 <lb ed="X" n="0255b22"/><lb ed="R087" n="0755b10"/>无俱遣，方名净觉随顺也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255b23"/><lb ed="R087" n="0755b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255b2301">何以故？虚空性故，常不动故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255b24"/><lb ed="R087" n="0755b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255b2401">盖由性如虚空，常不动念之故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0255c" n="0255c"/> <lb ed="X" n="0255c01"/><lb ed="R087" n="0755b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255c0101"><persName>如来</persName>藏中无起灭故，无知见故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255c02"/><lb ed="R087" n="0755b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255c0201"><persName>如来</persName>藏中，即净觉性中也。净觉性中，本无生灭相， <lb ed="X" n="0255c03"/><lb ed="R087" n="0755b15"/>本不立知见故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255c04"/><lb ed="R087" n="0755b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255c0401">如法界性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255c05"/><lb ed="R087" n="0755b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255c0501">圆觉性体如法界之廣，故曰如法界性也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255c06"/><lb ed="R087" n="0755b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255c0601">究竟圆满遍十方故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0255c07"/><lb ed="R087" n="0756a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255c0701">众德具足，无有边际。</p> <lb ed="X" n="0255c08"/><lb ed="R087" n="0756a02"/><p xml:id="pX10p0255c0801">西蜀复庵辉禅师曰：此征起拂迹之所以释归圆 <lb ed="X" n="0255c09"/><lb ed="R087" n="0756a03"/>实也。谓以何義故，前妄认四大，此念是幻，则可言 <lb ed="X" n="0255c10"/><lb ed="R087" n="0756a04"/>拂。今彼知觉者，此念是智，与觉性相应，何故亦拂 <lb ed="X" n="0255c11"/><lb ed="R087" n="0756a05"/>云耶？遂出所以云：虚空性故，常不动故。虚空说不 <lb ed="X" n="0255c12"/><lb ed="R087" n="0756a06"/>动，约寂说。大凡<persName>佛</persName>书故字在句末者，乃是出所以， <lb ed="X" n="0255c13"/><lb ed="R087" n="0756a07"/>今有二故字是也。譬如虚空之中，山河大地，草木 <lb ed="X" n="0255c14"/><lb ed="R087" n="0756a08"/>丛林，种种之物，有盛有衰，有兴有废，有生有死。而 <lb ed="X" n="0255c15"/><lb ed="R087" n="0756a09"/>此虚空之性，寂然不动，本无生灭，本无去来。心于 <lb ed="X" n="0255c16"/><lb ed="R087" n="0756a10"/>一心，本无变易，本无动静。非<anchor xml:id="nkr_note_add_0255c1601" n="0255c1601"/><anchor xml:id="beg0255c1601" n="0255c1601"/>已<anchor xml:id="end0255c1601"/>去，非未来，非现在。 <lb ed="X" n="0255c17"/><lb ed="R087" n="0756a11"/>所以道：诸法从本来，寂灭无所动。楞严云：<persName>佛</persName>告阿 <lb ed="X" n="0255c18"/><lb ed="R087" n="0756a12"/>难：汝观世间可作之法，皆从变灭，然终不闻烂壞 <lb ed="X" n="0255c19"/><lb ed="R087" n="0756a13"/>虚空。此上虚空性故，常不动故二句，乃诸法不动 <lb ed="X" n="0255c20"/><lb ed="R087" n="0756a14"/>之義。下文幷是显上亦复如是。<persName>如来</persName>藏者，在缠谓 <lb ed="X" n="0255c21"/><lb ed="R087" n="0756a15"/>之<persName>如来</persName>藏，出缠号大法身。及在有情数中，曰<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0255c22"/><lb ed="R087" n="0756a16"/>藏。在无情数中，曰法界性。其理则一。藏有隐覆義， <lb ed="X" n="0255c23"/><lb ed="R087" n="0756a17"/>含摄義。谓一切众生，皆有此<persName>如来</persName>之性，被贪嗔痴 <lb ed="X" n="0255c24"/><lb ed="R087" n="0756a18"/>无明烦恼之所隐覆，不能发现。虽然如是，而此藏 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0256a" n="0256a"/> <lb ed="X" n="0256a01"/><lb ed="R087" n="0756b01"/>中常含摄一切？河沙功德。又<persName>如来</persName>藏是总，下无起 <lb ed="X" n="0256a02"/><lb ed="R087" n="0756b02"/>灭故、无知见故是别，此是空<persName>如来</persName>藏。如法界性，究 <lb ed="X" n="0256a03"/><lb ed="R087" n="0756b03"/>竟圆满，遍十方故，此亦是别，此是不空<persName>如来</persName>藏。然 <lb ed="X" n="0256a04"/><lb ed="R087" n="0756b04"/>脱離一切烦恼，谓之空<persName>如来</persName>藏；具过？河沙不思议 <lb ed="X" n="0256a05"/><lb ed="R087" n="0756b05"/><persName>佛</persName>法，谓之不空<persName>如来</persName>藏。且空<persName>如来</persName>藏即是離过，不 <lb ed="X" n="0256a06"/><lb ed="R087" n="0756b06"/>空<persName>如来</persName>藏即是具德。又<persName>如来</persName>藏即是因中之果。何 <lb ed="X" n="0256a07"/><lb ed="R087" n="0756b07"/>谓因中之果？谓因地中便能含摄果地中一切功 <lb ed="X" n="0256a08"/><lb ed="R087" n="0756b08"/>德。以<persName>如来</persName>是果，藏是众生烦恼所覆曰藏，为此藏 <lb ed="X" n="0256a09"/><lb ed="R087" n="0756b09"/>中有<persName>如来</persName>，故名<persName>如来</persName>藏。此六释之中，当有财释。何 <lb ed="X" n="0256a10"/><lb ed="R087" n="0756b10"/>谓之有财释？恐相滥。大凡作释，有滥方作释，无则 <lb ed="X" n="0256a11"/><lb ed="R087" n="0756b11"/>不必作。此有财释者，恐谓藏便是<persName>如来</persName>，而藏不是 <lb ed="X" n="0256a12"/><lb ed="R087" n="0756b12"/><persName>如来</persName>，为藏中有<persName>如来</persName>，故曰<persName>如来</persName>藏。如櫃不是金，缘 <lb ed="X" n="0256a13"/><lb ed="R087" n="0756b13"/>櫃中有金，故曰金櫃。无起灭者，此释前妄认四大 <lb ed="X" n="0256a14"/><lb ed="R087" n="0756b14"/>为自身相等文，此是起能执迷心。见有生有死无 <lb ed="X" n="0256a15"/><lb ed="R087" n="0756b15"/>知见者，此释前彼知觉者犹如处空等文，此是起 <lb ed="X" n="0256a16"/><lb ed="R087" n="0756b16"/>能觉悟之智。达无生死，谓见生死起时，即云执情； <lb ed="X" n="0256a17"/><lb ed="R087" n="0756b17"/>达生死灭时，即云知觉。今<persName>如来</persName>藏中，迷时生死不 <lb ed="X" n="0256a18"/><lb ed="R087" n="0756b18"/>曾起，此乃无迷；悟时生死不曾灭，此乃无悟。无迷 <lb ed="X" n="0256a19"/><lb ed="R087" n="0757a01"/>故无起灭，无悟故无知见。所谓实际理地，不受一 <lb ed="X" n="0256a20"/><lb ed="R087" n="0757a02"/>尘，更无一法可当情如。法界性者，此下乃不空如 <lb ed="X" n="0256a21"/><lb ed="R087" n="0757a03"/>来藏。法界性与<persName>如来</persName>藏，其体则同，其義则别。别有 <lb ed="X" n="0256a22"/><lb ed="R087" n="0757a04"/>二意：在有情数中，名<persName>如来</persName>藏；在无情数中，名法界 <lb ed="X" n="0256a23"/><lb ed="R087" n="0757a05"/>性。究则初也，竟则终也。从初至终，坚穷三际，始终 <lb ed="X" n="0256a24"/><lb ed="R087" n="0757a06"/>常然。圆则周遍虚空，满则众德具足。意谓此不空 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0256b" n="0256b"/> <lb ed="X" n="0256b01"/><lb ed="R087" n="0757a07"/><persName>如来</persName>藏，竖穷三际，横遍十方，从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0256b0101" n="0256b0101"/><anchor xml:id="beg0256b0101" n="0256b0101"/>已<anchor xml:id="end0256b0101"/>来，自性满足 <lb ed="X" n="0256b02"/><lb ed="R087" n="0757a08"/>一切功德。所谓自体有智慧光明義、遍照法界義、 <lb ed="X" n="0256b03"/><lb ed="R087" n="0757a09"/>真实识知義、自性淸净義、常乐我净義、淸凉不变義， <lb ed="X" n="0256b04"/><lb ed="R087" n="0757a10"/>具足如是过于恒河不離不断不思议<persName>佛</persName>法，无有 <lb ed="X" n="0256b05"/><lb ed="R087" n="0757a11"/>欠少，更不须减旧添新，灭惑生智。所以古德云：汝 <lb ed="X" n="0256b06"/><lb ed="R087" n="0757a12"/>等诸人，但先觅取一个悟门。若悟之後，所有世间 <lb ed="X" n="0256b07"/><lb ed="R087" n="0757a13"/>工巧伎艺、书数算计、文章道德，种种奇特之事，一 <lb ed="X" n="0256b08"/><lb ed="R087" n="0757a14"/>时具足。但令心得应真，神通相好，不求自至。更不 <lb ed="X" n="0256b09"/><lb ed="R087" n="0757a15"/>须苦志劳形，役心去学，便与黄面老子若符合节。 <lb ed="X" n="0256b10"/><lb ed="R087" n="0757a16"/>以是離过具德，合于本觉。将此为本修行，始得名 <lb ed="X" n="0256b11"/><lb ed="R087" n="0757a17"/>为正因。</p> <lb ed="X" n="0256b12"/><lb ed="R087" n="0757a18"/><p xml:id="pX10p0256b1201">四、明聪讲师曰：此节经意，谓前有无，俱遣净觉，随 <lb ed="X" n="0256b13"/><lb ed="R087" n="0757b01"/>顺明观，成相不动，即今刹那之念，而能尽未来际， <lb ed="X" n="0256b14"/><lb ed="R087" n="0757b02"/>作三千化事。此之刹那，即法界故，有何穷尽？故云 <lb ed="X" n="0256b15"/><lb ed="R087" n="0757b03"/>虚空性故。微尘本含法界，芥子常纳须弥，因果互 <lb ed="X" n="0256b16"/><lb ed="R087" n="0757b04"/>融，色心不二，故曰不动。藏者，即或藏、定藏、因果藏、 <lb ed="X" n="0256b17"/><lb ed="R087" n="0757b05"/><persName>佛</persName>性常住藏、秘密藏，总取包含为義。此言<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0256b18"/><lb ed="R087" n="0757b06"/>性也。藏性即第一義谛，不生不灭，无去无来，通三 <lb ed="X" n="0256b19"/><lb ed="R087" n="0757b07"/>际，亘十方，岂容有起有灭？有起灭者，非<persName>如来</persName>藏，即 <lb ed="X" n="0256b20"/><lb ed="R087" n="0757b08"/>四大、五阴、根、尘、识，此则有起灭也。若<persName>如来</persName>藏，无生 <lb ed="X" n="0256b21"/><lb ed="R087" n="0757b09"/>死，无涅槃，无凡无圣，非如非异，非染非净，故诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0256b22"/><lb ed="R087" n="0757b10"/>之所师，众生之体性。经云：法花经藏，深固幽远，无 <lb ed="X" n="0256b23"/><lb ed="R087" n="0757b11"/>知见者，无身心相。如法界性者，法界即十界法，六 <lb ed="X" n="0256b24"/><lb ed="R087" n="0757b12"/>凡四圣也。大圆觉性，廓十法界，界界互融，出生无 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0256c" n="0256c"/> <lb ed="X" n="0256c01"/><lb ed="R087" n="0757b13"/>尽。自行则净秽亡泯，无不空中；化他则帝网交罗， <lb ed="X" n="0256c02"/><lb ed="R087" n="0757b14"/>三千皆假。故曰究竟圆满遍十方，即数上十界也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0256c03"/><lb ed="R087" n="0757b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0256c0301">是则名为因地法行。菩萨因此于大乘中发淸净心， <lb ed="X" n="0256c04"/><lb ed="R087" n="0757b16"/>末世众生依此修行不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0256c05"/><lb ed="R087" n="0757b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0256c0501">西蜀复庵辉禅师曰：此结牒问词。盖初文殊诸问 <lb ed="X" n="0256c06"/><lb ed="R087" n="0757b18"/>了悟觉性及发菩提心，幷为末代众生。<persName>世尊</persName>到此 <lb ed="X" n="0256c07"/><lb ed="R087" n="0758a01"/>结答云：如我上来所说，此无明者，非实有体，知是 <lb ed="X" n="0256c08"/><lb ed="R087" n="0758a02"/>空花，即无轮转，乃至有无俱遣。<persName>如来</persName>藏无迷无悟， <lb ed="X" n="0256c09"/><lb ed="R087" n="0758a03"/>只此便是发心，只此便是末代众生修行之要路。 <lb ed="X" n="0256c10"/><lb ed="R087" n="0758a04"/>除此之外，馀皆落邪见。</p> <lb ed="X" n="0256c11"/><lb ed="R087" n="0758a05"/><p xml:id="pX10p0256c1101">四明聪讲师曰：<anchor xml:id="nkr_note_add_0256c1101" n="0256c1101"/><anchor xml:id="beg0256c1101" n="0256c1101"/>已<anchor xml:id="end0256c1101"/>上文殊发此三问，<persName>世尊</persName>一一答 <lb ed="X" n="0256c12"/><lb ed="R087" n="0758a06"/>三问，以物来斯现，镜像分明，其间被未晓者老婆 <lb ed="X" n="0256c13"/><lb ed="R087" n="0758a07"/>心切，褈说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0256c14"/><lb ed="R087" n="0758a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0256c1401">尔时，<persName>世尊</persName>次褈宣此義而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0256c15"/><lb ed="R087" n="0758a09"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0256c1501"><l>文殊汝当知，</l><l>一切诸<persName>如来</persName>，</l><l>从于本因地，</l> <lb ed="X" n="0256c16"/><lb ed="R087" n="0758a10"/><l>皆以智慧觉，</l><l>了达于无明。</l><l>知彼如空花，</l> <lb ed="X" n="0256c17"/><lb ed="R087" n="0758a11"/><l>即能免流转。</l><l>又如梦中人，</l><l>醒时不可得。</l> <lb ed="X" n="0256c18"/><lb ed="R087" n="0758a12"/><l>觉者如虚空，</l><l>平等不动转，</l><l>觉遍十方界。</l> <lb ed="X" n="0256c19"/><lb ed="R087" n="0758a13"/><l>即得成<persName>佛</persName>道。</l><l>众幻灭无处，</l><l>成道亦无得，</l> <lb ed="X" n="0256c20"/><lb ed="R087" n="0758a14"/><l>本性圆满故，</l><l>菩萨于此中，</l><l>能发菩提心。</l> <lb ed="X" n="0256c21"/><lb ed="R087" n="0758a15"/><l>末世诸众生，</l><l>修此免邪见。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0256c22"/><lb ed="R087" n="0758a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0256c2201">西蜀复庵辉禅师曰：大凡偈有四种：一曰数，即西 <lb ed="X" n="0256c23"/><lb ed="R087" n="0758a17"/>域以三十二字为一偈，如云花严十万偈等；二曰 <lb ed="X" n="0256c24"/><lb ed="R087" n="0758a18"/>讽颂，即孤起不与长行相应者；三曰应颂，与长行 <pb ed="X" xml:id="X10.0253.0257a" n="0257a"/> <lb ed="X" n="0257a01"/><lb ed="R087" n="0758b01"/>相应故；四曰集施，以少言摄多義故。今即第三，梵 <lb ed="X" n="0257a02"/><lb ed="R087" n="0758b02"/>云祗夜，此云应颂，颂长行故。或为钝根褈说，或为 <lb ed="X" n="0257a03"/><lb ed="R087" n="0758b03"/>後来之徒，或为增明前说。今先以长行及偈讽相 <lb ed="X" n="0257a04"/><lb ed="R087" n="0758b04"/>望，有五对，谓长有偈无、长廣偈略、长離偈合、长先 <lb ed="X" n="0257a05"/><lb ed="R087" n="0758b05"/>偈後、长隐偈显。亦可反是言之，只如此偈中云能 <lb ed="X" n="0257a06"/><lb ed="R087" n="0758b06"/>发菩提心一句，皆是长隐偈显，长行只云发淸净 <lb ed="X" n="0257a07"/><lb ed="R087" n="0758b07"/>心是也。其他以偈词照长行，则文義可见，後诸偈 <lb ed="X" n="0257a08"/><lb ed="R087" n="0758b08"/>中皆例此矣。</p> <lb ed="X" n="0257a09"/><lb ed="R087" n="0758b09"/><p xml:id="pX10p0257a0901">四明聪讲师曰：<persName>如来</persName>说一代时教，大小乘有九部 <lb ed="X" n="0257a10"/><lb ed="R087" n="0758b10"/>十二部，此经具有之。即此长行为之散花一部，重 <lb ed="X" n="0257a11"/><lb ed="R087" n="0758b11"/>说偈为之贯华亦一部。<persName>佛</persName>世时，人以华来供<persName>佛</persName>前， <lb ed="X" n="0257a12"/><lb ed="R087" n="0758b12"/>风飘去後，以线贯之，故曰贯华也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0257a13"/><lb ed="R087" n="0758b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0257a1301">唐圭峰定慧禅师宗密颂文殊菩萨章曰：</p> <lb ed="X" n="0257a14"/><lb ed="R087" n="0758b14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0257a1401"><l>妙德初征本起因，</l><l>曾知離病可修真。</l> <lb ed="X" n="0257a15"/><lb ed="R087" n="0758b15"/><l>陀罗尼门周法界，</l><l>大圆觉海绝涯津。</l> <lb ed="X" n="0257a16"/><lb ed="R087" n="0758b16"/><l>无明梦裡迷缘影，</l><l>翳眼花中妄执身。</l> <lb ed="X" n="0257a17"/><lb ed="R087" n="0758b17"/><l>忽然梦醒翳花灭，</l><l>何曾动著本来人。</l></lg> <lb ed="X" n="0257a18"/><lb ed="R087" n="0758b18"/><p xml:id="pX10p0257a1801">文殊菩萨章终一</p></cb:div> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0238a0901" to="#end0238a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app> <app from="#beg0238a0902" to="#end0238a0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0238b1201" to="#end0238b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0238b1801" to="#end0238b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0239b2201" to="#end0239b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0240a1101" to="#end0240a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谥</lem><rdg wit="#wit.orig">谥</rdg></app> <app from="#beg0240c2201" to="#end0240c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0241a1301" to="#end0241a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0242b2101" to="#end0242b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0244a1801" to="#end0244a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0245a0301" to="#end0245a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0245a1001" to="#end0245a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0245b1101" to="#end0245b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0245b1801" to="#end0245b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0245c0401" to="#end0245c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0245c1801" to="#end0245c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0246b2001" to="#end0246b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0246c1401" to="#end0246c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0246c2201" to="#end0246c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0247b0201" to="#end0247b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0248b0401" to="#end0248b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0248c0401" to="#end0248c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">识</lem><rdg wit="#wit.orig">织</rdg></app> <app from="#beg0248c1101" to="#end0248c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0249a2001" to="#end0249a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0249b0501" to="#end0249b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0249b0701" to="#end0249b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0249c2101" to="#end0249c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0250b0701" to="#end0250b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0250c1501" to="#end0250c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0251b0501" to="#end0251b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0251b0801" to="#end0251b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0251b1001" to="#end0251b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0251c0201" to="#end0251c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">抟</lem><rdg wit="#wit.orig">搏</rdg></app> <app from="#beg0252a2201" to="#end0252a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0252b0301" to="#end0252b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0252b1201" to="#end0252b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0252b2101" to="#end0252b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0252c0401" to="#end0252c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0252c1101" to="#end0252c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0252c1401" to="#end0252c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0253a0901" to="#end0253a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0253a1001" to="#end0253a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0253a1201" to="#end0253a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">冰<note type="cf1">X10n0253_p0253b01</note><note type="cf2">疑前人于字旁加黑点意指该字有疑義。</note></lem><rdg wit="#wit.orig">[＊]永</rdg></app> <app from="#beg0253c1701" to="#end0253c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0253c1901" to="#end0253c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0254b1701" to="#end0254b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0255a1601" to="#end0255a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0255a1701" to="#end0255a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0255b0501" to="#end0255b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0255b0601" to="#end0255b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">聪</lem><rdg wit="#wit.orig">总</rdg></app> <app from="#beg0255c1601" to="#end0255c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0256b0101" to="#end0256b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0256c1101" to="#end0256c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0238001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238001">光上惜佚失十三字诘二十字</note> <note n="0238002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238002">谊字原本不明</note> <note n="0238003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238003">裴休及宗＊宝序既载于第十五套圆觉经略疏故今略之（宝ハ密ナリ。圆觉经略疏 No. 247，第9卷所收。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0238a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238a0901">刺【CB】，剌【卍续】</note> <note n="0238a0902" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238a0902">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0238b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0238b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0239b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0239b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0240a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0240a1101">谥【CB】，谥【卍续】</note> <note n="0240c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0240c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0241a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0241a1301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0242b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0242b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0244a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0244a1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0245a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0245a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0245b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0245b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0245c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245c0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0245c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0246b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0246b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0246c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0246c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0246c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0246c2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0247b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0247b0201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0248b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0248b0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0248c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0248c0401">识【CB】，织【卍续】</note> <note n="0248c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0248c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0249a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249a2001">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0249b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0249b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0249c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249c2101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0250b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0250b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0250c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0250c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0251b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0251b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251b0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0251b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251b1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0251c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251c0201">抟【CB】，搏【卍续】</note> <note n="0252a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252a2201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0252b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252b0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0252b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252b1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0252b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252b2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0252c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252c0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0252c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252c1101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0252c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252c1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0253a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253a0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0253a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0253a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253a1201">冰【CB】，[＊]永【卍续】</note> <note n="0253c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0253c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0254b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0254b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0255a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0255a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0255b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0255b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255b0601">聪【CB】，总【卍续】</note> <note n="0255c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0256b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0256b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0256c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0256c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>